ಬಾಲಕಾಂಡ - ಸರ್ಗ ೧
ವಾಲ್ಮೀಕಿ ವಿರಚಿತ ರಾಮಯಾಣದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಅರ್ಥ ಆದಷ್ಟು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ತತ್ವಜ್ಞಾನದ ಕೃತಿಗಳ ನಂತರ ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಸುಲಭ ಎನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾಷೆ ಸರಳವಾಗಿದೆ.
ಬಾಲಕಾಂಡದ ಈ ಮೊದಲನೆಯ ಸರ್ಗವನ್ನು 'ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರಾಮಾಯಣ' ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಾರದ ಋಷಿಯು ವಾಲ್ಮೀಕಿಗೆ ರಾಮಾಯಣದ ಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ "ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾರು?" ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ನಾರದನು ರಾಮನೆಂದು ಹೇಳಿ ಅವನ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ನಂತರ ರಾಮನ ಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಬಾಲಕಾಂಡ - ಸರ್ಗ ೧
ತಪಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ನಿರತಂ ತಪಸ್ವೀ ವಾಗ್ವಿದಾಂ ವರಂ
ನಾರದಂ ಪರಿಪ್ರಪಚ್ಛ ವಾಲ್ಮೀಕಿರ್ಮುನಿಪುಂಗವಂ||1.1||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ......
ನಾರದಂ ಪರಿಪ್ರಪಚ್ಛ ವಾಲ್ಮೀಕಿರ್ಮುನಿಪುಂಗವಂ||1.1||
ಅನ್ವಯ: ತಪಸ್ವೀ ವಾಲ್ಮೀಕಿಃ ತಪಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ನಿರತಂ ವಾಗ್ವಿದಂ ವರಂ ಮುನಿಪುಂಗವಂ ನಾರದಂ ಪರಿಪ್ರಪಚ್ಛ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ: ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ನಿರತಂ=ಸ್ವ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ; ವರಂ=ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನನ್ನು;ನಾರದಂ=ನಾರದನನ್ನು; ಪರಿಪ್ರಪಚ್ಛ=ಕೇಳಿದನು; ಮುನಿಪುಂಗವಂ=ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು
ಅನುವಾದ: ತಪಸ್ವಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯು ತಪ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಮುನಿಪುಂಗವನಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ: ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ನಿರತಂ=ಸ್ವ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ; ವರಂ=ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನನ್ನು;ನಾರದಂ=ನಾರದನನ್ನು; ಪರಿಪ್ರಪಚ್ಛ=ಕೇಳಿದನು; ಮುನಿಪುಂಗವಂ=ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು
ಅನುವಾದ: ತಪಸ್ವಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯು ತಪ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಮುನಿಪುಂಗವನಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
♦
ಕೋऽನ್ವಸ್ಮನ್ಸಾಂಪ್ರತಂ ಲೋಕೇ ಗುಣವಾನ್ ಕಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್|
ಧರ್ಮಜ್ಞಶ್ಚ ಕೃತಜ್ಞಶ್ಚ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯೋ ದೃಢವೃತಃ||1.2||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ
ಧರ್ಮಜ್ಞಶ್ಚ ಕೃತಜ್ಞಶ್ಚ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯೋ ದೃಢವೃತಃ||1.2||
ಅನ್ವಯ: ಅಸ್ಮಿನ್ ಲೋಕೇ ಸಾಂಪ್ರತಂ ಸತ್ಯವಾನ್ ಕಃ ನು, ಕಃ ಗುಣವಾನ್, ಚ ಕಃ ವೀರ್ಯವಾನ್, ಚ ಕಃ ಸರ್ವಜ್ಞಃ, ಕಃ ಚ ಕೃತಜ್ಞಃ, ಕಃ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯಃ , ಕಃ ಚ ದೃಢವೃತಃ?
ಶಬ್ದಾರ್ಥ: ಅಸ್ಮಿನ್=ಈ; ಲೋಕೇ=ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ; ಸಾಂಪ್ರತಂ=ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ; ಕಃ=ಯಾರು; ನು=ನಿಜವಾಗಿಯೂ;ವೀರ್ಯವಾನ್=ಬಲಶಾಲಿ; ಸರ್ವಜ್ಞಃ=ಎಲ್ಲಾ ತಿಳಿದವನು; ಕೃತಜ್ಞಃ=ಸತ್ಕರ್ಮ ತಿಳಿದವನು; ಸತ್ಯವಾಕ್ಯಃ= ಸತ್ಯ ವಾಕ್ಯ ನುಡಿಯುವವನು; ದೃಢವೃತಃ= ದೃಢವೃತ;
ಅನುವಾದ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಯಾರು ಅತ್ಯಂತ ಸತ್ಯವಂತ, ಗುಣವಂತ, ಶಕ್ತಿವಂತ, ಸರ್ವವನ್ನು ಅರಿತವನು, ಸತ್ಕರ್ಮ ಯಾವುದೆಂದು ತಿಳಿದವನು, ಸತ್ಯವನ್ನೇ ನುಡಿವವನು, ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢನು?
ಶಬ್ದಾರ್ಥ: ಅಸ್ಮಿನ್=ಈ; ಲೋಕೇ=ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ; ಸಾಂಪ್ರತಂ=ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ; ಕಃ=ಯಾರು; ನು=ನಿಜವಾಗಿಯೂ;ವೀರ್ಯವಾನ್=ಬಲಶಾಲಿ; ಸರ್ವಜ್ಞಃ=ಎಲ್ಲಾ ತಿಳಿದವನು; ಕೃತಜ್ಞಃ=ಸತ್ಕರ್ಮ ತಿಳಿದವನು; ಸತ್ಯವಾಕ್ಯಃ= ಸತ್ಯ ವಾಕ್ಯ ನುಡಿಯುವವನು; ದೃಢವೃತಃ= ದೃಢವೃತ;
ಅನುವಾದ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಯಾರು ಅತ್ಯಂತ ಸತ್ಯವಂತ, ಗುಣವಂತ, ಶಕ್ತಿವಂತ, ಸರ್ವವನ್ನು ಅರಿತವನು, ಸತ್ಕರ್ಮ ಯಾವುದೆಂದು ತಿಳಿದವನು, ಸತ್ಯವನ್ನೇ ನುಡಿವವನು, ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢನು?
♦
ಚಾರಿತ್ರೇಣ ಚ ಕೋ ಯುಕ್ತಃ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಕೋ ಹಿತಃ|
ವಿದ್ವಾನ್ ಕಃ ಕಃ ಸಮರ್ಥಶ್ಚ ಕಶ್ಚೈಕ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ||1.3||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ವಿದ್ವಾನ್ ಕಃ ಕಃ ಸಮರ್ಥಶ್ಚ ಕಶ್ಚೈಕ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ||1.3||
ಅನ್ವಯ: ಕಃ ಚಾರಿತ್ರೇಣ ಯುಕ್ತಃ? ಕಃ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಹಿತಃ? ಕಃ ವಿದ್ವಾನ್? ಕಃ ಸಮರ್ಥಃ? ಕಃ ಚ ಏಕ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ?
ಶಬ್ದಾರ್ಥ: ಕಃ=ಯಾರು; ಚಾರಿತ್ರೇಣ=ಚಾರಿತ್ರ್ಯದಿಂದ; ಯುಕ್ತಃ=ಕೂಡಿದವನು; ಸರ್ವಭೂತೇಷು=ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ; ಹಿತಃ= ಹಿತ, ಒಳ್ಳೆಯವನು; ವಿದ್ವಾನ್=ವಿದ್ವಾಂಸನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ಏಕ=ಅನನ್ಯ; ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ=ನೋಡಲು ಸುಂದರನು;
ಅನುವಾದ:ಯಾರು ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರನು? ಯಾರು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಒಳಿತು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ? ಯಾರು ವಿದ್ವಾನನು? ಯಾರು ಸಮರ್ಥನು? ಯಾರು ನೋಡಲು ಅನನ್ಯವಾಗಿ ಸುಂದರನು?
ಶಬ್ದಾರ್ಥ: ಕಃ=ಯಾರು; ಚಾರಿತ್ರೇಣ=ಚಾರಿತ್ರ್ಯದಿಂದ; ಯುಕ್ತಃ=ಕೂಡಿದವನು; ಸರ್ವಭೂತೇಷು=ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ; ಹಿತಃ= ಹಿತ, ಒಳ್ಳೆಯವನು; ವಿದ್ವಾನ್=ವಿದ್ವಾಂಸನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ಏಕ=ಅನನ್ಯ; ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ=ನೋಡಲು ಸುಂದರನು;
ಅನುವಾದ:ಯಾರು ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರನು? ಯಾರು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಒಳಿತು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ? ಯಾರು ವಿದ್ವಾನನು? ಯಾರು ಸಮರ್ಥನು? ಯಾರು ನೋಡಲು ಅನನ್ಯವಾಗಿ ಸುಂದರನು?
♦
ಆತ್ಮವಾನ್ ಕೋ ಜಿತಕ್ರೋಧೊ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಕೋನಸೂಯಕಃ|
ಕಸ್ಯ ಭಿಭ್ಯತಿ ದೇವಾಶ್ಚ ಜಾತರೋಷಸ್ಯ ಸಂಯುಗೇ||1.4||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಕಸ್ಯ ಭಿಭ್ಯತಿ ದೇವಾಶ್ಚ ಜಾತರೋಷಸ್ಯ ಸಂಯುಗೇ||1.4||
ಅನ್ವಯ:ಆತ್ಮವಾನ್ ಕಃ? ಜಿತಕ್ರೋಧಃ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಅನುಸೂಯಕಃ ಕಃ? ಜಾತರೋಷಸ್ಯ ಸಂಯುಗೇ ದೇವಾಶ್ಚ ಕಸ್ಯ ಭಿಭ್ಯತಿ?
ಶಬ್ದಾರ್ಥ: ಆತ್ಮವಾನ್=̄ಆತ್ಮಸ್ಥಿತ; ಕಃ=ಯಾರು? ಜಿತಕ್ರೋಧಃ=ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಗೆದ್ದವನು; ದ್ಯುತಿಮಾನ್ =ಪ್ರಕಾಶಮಯನಾದ; ಅನುಸೂಯಕಃ=ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದವನು; ಕಸ್ಯ=ಯಾರ; ಭಿಭ್ಯತಿ=ಭಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ; ದೇವಾಃ=ದೇವತೆಗಳು; ಚ=ಸಹ; ಜಾತರೋಷಸ್ಯ=ಕೋಪಗೆೊಂಡಾಗ; ಸಂಯುಗೇ=ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ;
ಅನುವಾದ:ಯಾರು ಆತ್ಮವಂತನು (ಧೈರ್ಯವಂತನು)? ಯಾರು ಜಿತಕ್ರೋಧನು? ಯಾರು ಪ್ರಕಾಶಮಾನನು? ಯಾರು ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದವನು? ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿದಾಗ ಯಾರನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವತೆಗಳು ಕೂಡ ಭಯಭೀತರಾಗುತ್ತಾರೆ?
ಶಬ್ದಾರ್ಥ: ಆತ್ಮವಾನ್=̄ಆತ್ಮಸ್ಥಿತ; ಕಃ=ಯಾರು? ಜಿತಕ್ರೋಧಃ=ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಗೆದ್ದವನು; ದ್ಯುತಿಮಾನ್ =ಪ್ರಕಾಶಮಯನಾದ; ಅನುಸೂಯಕಃ=ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದವನು; ಕಸ್ಯ=ಯಾರ; ಭಿಭ್ಯತಿ=ಭಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ; ದೇವಾಃ=ದೇವತೆಗಳು; ಚ=ಸಹ; ಜಾತರೋಷಸ್ಯ=ಕೋಪಗೆೊಂಡಾಗ; ಸಂಯುಗೇ=ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ;
ಅನುವಾದ:ಯಾರು ಆತ್ಮವಂತನು (ಧೈರ್ಯವಂತನು)? ಯಾರು ಜಿತಕ್ರೋಧನು? ಯಾರು ಪ್ರಕಾಶಮಾನನು? ಯಾರು ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದವನು? ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿದಾಗ ಯಾರನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವತೆಗಳು ಕೂಡ ಭಯಭೀತರಾಗುತ್ತಾರೆ?
♦
ಏತದಿಚ್ಛಾಮ್ಯಹಂ ಶ್ರೋತುಂ ಪರಂ ಕೌತೂಹಲಂ ಹಿ ಮೇ|
ಮಹರ್ಷೇ ತ್ವಂ ಸಮರ್ಥೋಸಿ ಜ್ಞಾತುಮೇವಂವಿಧಂ ನರಮ್||1.5||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಮಹರ್ಷೇ ತ್ವಂ ಸಮರ್ಥೋಸಿ ಜ್ಞಾತುಮೇವಂವಿಧಂ ನರಮ್||1.5||
ಅನ್ವಯ: ಏತತ್ ಅಹಂ ಶ್ರೋತುಂ ಇಚ್ಛಾಮಿ.ಮೇ ಕುತೂಹಲಂ ಪರಂ ಹಿ. ಮಹರ್ಷೇ, ತ್ವಂ ಏವಂ ವಿಧಂ ನರಂ ಜ್ಞಾತುಂ ಸಮರ್ಥೋಸಿ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥಃ ಏತತ್=ಇದನ್ನು; ಅಹಂ=ನಾನು; ಶ್ರೋತುಂ=ಕೇಳಲು; ಇಚ್ಛಾಮಿ= ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ಮೇ=ನನ್ನ; ಕುತೂಹಲಂ=ಕುತೂಹಲವು; ಪರಂ ಹಿ=ನಿಜವಾಗಿ ಪರಮ; ಮಹರ್ಷೇ=ಮಹರ್ಷಿಯೇ; ತ್ವಂ=ನೀನು; ಏವಂ ವಿಧಂ=ಈ ರೀತಿಯ; ನರಂ=ಮನುಷ್ಯನನ್ನು; ಜ್ಞಾತುಂ=ತಿಳಿಯಲು; ಸಮರ್ಥೋಸಿ=ಸಮರ್ಥನಿದ್ದೀಯ
ಅನುವಾದ:ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಇಂತಹ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಿದ್ದೀಯ. ನನ್ನ ಕುತೂಹಲವು ಅಪಾರ. (ಹೀಗೆಂದು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ನಾರದನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ)
ಶಬ್ದಾರ್ಥಃ ಏತತ್=ಇದನ್ನು; ಅಹಂ=ನಾನು; ಶ್ರೋತುಂ=ಕೇಳಲು; ಇಚ್ಛಾಮಿ= ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ಮೇ=ನನ್ನ; ಕುತೂಹಲಂ=ಕುತೂಹಲವು; ಪರಂ ಹಿ=ನಿಜವಾಗಿ ಪರಮ; ಮಹರ್ಷೇ=ಮಹರ್ಷಿಯೇ; ತ್ವಂ=ನೀನು; ಏವಂ ವಿಧಂ=ಈ ರೀತಿಯ; ನರಂ=ಮನುಷ್ಯನನ್ನು; ಜ್ಞಾತುಂ=ತಿಳಿಯಲು; ಸಮರ್ಥೋಸಿ=ಸಮರ್ಥನಿದ್ದೀಯ
ಅನುವಾದ:ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಇಂತಹ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಿದ್ದೀಯ. ನನ್ನ ಕುತೂಹಲವು ಅಪಾರ. (ಹೀಗೆಂದು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ನಾರದನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ)
♦
ಶ್ರುತ್ವಾ ಚೈತತ್ತ್ರಿಲೋಕಜ್ಞೋ ವಾಲ್ಮೀಕೇರ್ನಾರದೋ ವಚಃ|
ಶ್ರೂಯತಾಮಿತಿ ಚಾಮಂತ್ರ್ಯ ಪ್ರಹೃಷ್ಟೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್||1.6||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಶ್ರೂಯತಾಮಿತಿ ಚಾಮಂತ್ರ್ಯ ಪ್ರಹೃಷ್ಟೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್||1.6||
ಅನ್ವಯ: ತ್ರಿಲೋಕಜ್ಞಃ ನಾರದಃ ವಾಲ್ಮೀಕೇಃ ಏತತ್ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಃ ಶ್ರೂಯತಾಂ ಇತಿ ಆಮಂತ್ರ್ಯ ಚ ವಾಕ್ಯಂ ಅಬ್ರವೀತ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥಃತ್ರಿಲೋಕಜ್ಞಃ =ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು; ವಾಲ್ಮೀಕೇಃ=ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ; ಏತತ್=ಈ; ವಚಃ=ಮಾತು; ಶ್ರುತ್ವಾ=ಕೇಳಿ; ಪ್ರಹೃಷ್ಟಃ=ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ; ಶ್ರೂಯತಾಂ=ಕೇಳು; ಇತಿ=ಹೀಗೆಂದು; ಆಮಂತ್ರ್ಯ=ಆಮಂತ್ರಿಸಿ; ಚ=ಹಾಗೂ; ವಾಕ್ಯಂ=ವಾಕ್ಯವನ್ನು; ಅಬ್ರವೀತ್=ಹೇಳಿದನು
ಅನುವಾದ:ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ನಾರದನು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಹರ್ಷ ಹೊಂದಿ 'ಕೇಳುವವನಾಗು' ಎಂದು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥಃತ್ರಿಲೋಕಜ್ಞಃ =ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು; ವಾಲ್ಮೀಕೇಃ=ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ; ಏತತ್=ಈ; ವಚಃ=ಮಾತು; ಶ್ರುತ್ವಾ=ಕೇಳಿ; ಪ್ರಹೃಷ್ಟಃ=ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ; ಶ್ರೂಯತಾಂ=ಕೇಳು; ಇತಿ=ಹೀಗೆಂದು; ಆಮಂತ್ರ್ಯ=ಆಮಂತ್ರಿಸಿ; ಚ=ಹಾಗೂ; ವಾಕ್ಯಂ=ವಾಕ್ಯವನ್ನು; ಅಬ್ರವೀತ್=ಹೇಳಿದನು
ಅನುವಾದ:ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ನಾರದನು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಹರ್ಷ ಹೊಂದಿ 'ಕೇಳುವವನಾಗು' ಎಂದು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
♦
ಬಹವೋ ದುರ್ಲಭಾಶ್ಚೈವ ಯೇ ತ್ವಯಾ ಕೀರ್ತಿತಾ ಗುಣಾಃ|
ಮುನೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ತೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಶ್ರೂಯತಾಂ ನರಃ||1.7||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಮುನೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ತೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಶ್ರೂಯತಾಂ ನರಃ||1.7||
ಅನ್ವಯ:ಮುನೇ, ಬಹವಃ ದುರ್ಲಭಾಃ ಚ ಏವ ಯೇ ಗುಣಾಃ ತ್ವಯಾ ಕೀರ್ತಿತಾಃ. ನರಃ ಶ್ರೂಯತಾಂ ಅಹಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥಃಮುನೇ=ಮುನಿಯೇ; ಬಹವಃ=ಬಹಳ; ದುರ್ಲಭಾಃ=ದುರ್ಲಭ; ಚ ಏವ=ಹೀಗೆ; ಯೇ ಗುಣಾಃ=ಈ ಗುಣಗಳು; ತ್ವಯಾ=ನಿನ್ನಿಂದ; ಕೀರ್ತಿತಾಃ=ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ; ನರಃ=ಮನುಷ್ಯ (ಅವನ ಬಗ್ಗೆ); ಶ್ರೂಯತಾಂ=ಕೇಳು; ಅಹಂ=ನಾನು; ಬುದ್ಧ್ವಾ=ತಿಳಿದು; ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ=ಹೇಳುತ್ತೇನೆ
ಅನುವಾದ:ಹೇ ಮುನಿಯೇ, ನೀನು ಹೇಳಿದ ಗುಣಗಳುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯರು ಸಿಗುವದು ಬಹಳ ದುರ್ಲಭ. ಅಂತಹ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ತಿಳಿದು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ - ಕೇಳು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥಃಮುನೇ=ಮುನಿಯೇ; ಬಹವಃ=ಬಹಳ; ದುರ್ಲಭಾಃ=ದುರ್ಲಭ; ಚ ಏವ=ಹೀಗೆ; ಯೇ ಗುಣಾಃ=ಈ ಗುಣಗಳು; ತ್ವಯಾ=ನಿನ್ನಿಂದ; ಕೀರ್ತಿತಾಃ=ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ; ನರಃ=ಮನುಷ್ಯ (ಅವನ ಬಗ್ಗೆ); ಶ್ರೂಯತಾಂ=ಕೇಳು; ಅಹಂ=ನಾನು; ಬುದ್ಧ್ವಾ=ತಿಳಿದು; ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ=ಹೇಳುತ್ತೇನೆ
ಅನುವಾದ:ಹೇ ಮುನಿಯೇ, ನೀನು ಹೇಳಿದ ಗುಣಗಳುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯರು ಸಿಗುವದು ಬಹಳ ದುರ್ಲಭ. ಅಂತಹ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ತಿಳಿದು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ - ಕೇಳು.
♦
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶಪ್ರಭವೋ ರಾಮೋ ನಾಮ ಜನೈಃ ಶ್ರುತಃ|
ನಿಯತಾತ್ಮಾ ಮಹಾವೀರೋ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಧೃತಿಮಾನ್ವಶೀ||1.8||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ನಿಯತಾತ್ಮಾ ಮಹಾವೀರೋ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಧೃತಿಮಾನ್ವಶೀ||1.8||
ಅನ್ವಯ:ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶಪ್ರಭವಃ ರಾಮಃ ನಾಮ ಜನೈಃ ಶ್ರುತಃ. ನಿಯತಾತ್ಮಾ ಮಹಾವೀರಃ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಧೃತಿಮಾನ್ ವಶೀ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥಃಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶಪ್ರಭವಃ=ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ; ರಾಮಃ ನಾಮ=ರಾಮ ಎಂಬ ಹೆಸರು; ಜನೈಃ=ಜನರಿಂದ; ಶ್ರುತಃ=ಕೇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ; ನಿಯತಾತ್ಮಾ=ನಿಯತಾತ್ಮನಾದ; ಮಹಾವೀರಃ=ಮಹಾವೀರ; ದ್ಯುತಿಮಾನ್=ಕಂಗೊಳಿಸುವ; ಧೃತಿಮಾನ್=ಧೈರ್ಯವಂತ; ವಶೀ=ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ;
ಅನುವಾದ:ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನೂ, ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿಯೂ, ತೇಜಸ್ವಿಯೂ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯೂ ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದವನೂ ಆದ ರಾಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥಃಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶಪ್ರಭವಃ=ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ; ರಾಮಃ ನಾಮ=ರಾಮ ಎಂಬ ಹೆಸರು; ಜನೈಃ=ಜನರಿಂದ; ಶ್ರುತಃ=ಕೇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ; ನಿಯತಾತ್ಮಾ=ನಿಯತಾತ್ಮನಾದ; ಮಹಾವೀರಃ=ಮಹಾವೀರ; ದ್ಯುತಿಮಾನ್=ಕಂಗೊಳಿಸುವ; ಧೃತಿಮಾನ್=ಧೈರ್ಯವಂತ; ವಶೀ=ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ;
ಅನುವಾದ:ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನೂ, ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿಯೂ, ತೇಜಸ್ವಿಯೂ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯೂ ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದವನೂ ಆದ ರಾಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು.
♦
ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ನೀತಿಮಾನ್ವಾಗ್ಮೀ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಶತ್ರುನಿಬರ್ಹಣಃ|
ವಿಪುಲಾಂಸೋ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಕಂಬುಗ್ರೀವೋ ಮಹಾಹನುಃ||1.9||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ವಿಪುಲಾಂಸೋ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಕಂಬುಗ್ರೀವೋ ಮಹಾಹನುಃ||1.9||
ಅನ್ವಯ:ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ನೀತಿಮಾನ್ ವಾಗ್ಮೀ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಶತ್ರು ನಿಬರ್ಹಣಃ ವಿಪುಲಾಂಸಃ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಕಂಬುಗ್ರೀವಃ ಮಹಾಹನುಃ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಬುದ್ಧಿಮಾನ್=ಬುದ್ಧಿವಂತ; ನೀತಿಮಾನ್=ನೀತಿವಂತ; ವಾಗ್ಮೀ=ವಾಗ್ಮಿ; ಶ್ರೀಮಾನ್=ಲಕ್ಚ್ಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು; ಶತ್ರು ನಿಬರ್ಹಣಃ=ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು; ವಿಪುಲಾಂಸಃ=ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭುಜಗಳುಳ್ಳವನು; ಮಹಾಬಾಹುಃ=ಮಹಾಬಾಹು; ಕಂಬುಗ್ರೀವಃ=ಶಂಖದಂತಹ ಸುಂದರ ಕುತ್ತಿಗೆ ಹೊಂದಿದವನು; ಮಹಾಹನುಃ=ದೊಡ್ಡ ದವಡೆ/ಮುಖ ಹೊಂದಿರುವವ
ಅನುವಾದ: ಅವನು (ರಾಮನು) ಬುದ್ಧಿಮಾನನು, ನೀತಿವಂತನು, ವಾಗ್ಮಿಯು, ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು ಹಾಗೂ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಅವನು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭುಜಗಳನ್ನು, ಮಹಾಬಾಹುಗಳನ್ನು, ಶಂಖದಂತಹ ಕತ್ತನ್ನೂ, ಅಗಲವಾದ ಮುಖವನ್ನೂ ಹೊಂದಿ ಅತಿ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಬುದ್ಧಿಮಾನ್=ಬುದ್ಧಿವಂತ; ನೀತಿಮಾನ್=ನೀತಿವಂತ; ವಾಗ್ಮೀ=ವಾಗ್ಮಿ; ಶ್ರೀಮಾನ್=ಲಕ್ಚ್ಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು; ಶತ್ರು ನಿಬರ್ಹಣಃ=ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು; ವಿಪುಲಾಂಸಃ=ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭುಜಗಳುಳ್ಳವನು; ಮಹಾಬಾಹುಃ=ಮಹಾಬಾಹು; ಕಂಬುಗ್ರೀವಃ=ಶಂಖದಂತಹ ಸುಂದರ ಕುತ್ತಿಗೆ ಹೊಂದಿದವನು; ಮಹಾಹನುಃ=ದೊಡ್ಡ ದವಡೆ/ಮುಖ ಹೊಂದಿರುವವ
ಅನುವಾದ: ಅವನು (ರಾಮನು) ಬುದ್ಧಿಮಾನನು, ನೀತಿವಂತನು, ವಾಗ್ಮಿಯು, ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು ಹಾಗೂ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಅವನು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭುಜಗಳನ್ನು, ಮಹಾಬಾಹುಗಳನ್ನು, ಶಂಖದಂತಹ ಕತ್ತನ್ನೂ, ಅಗಲವಾದ ಮುಖವನ್ನೂ ಹೊಂದಿ ಅತಿ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದಾನೆ.
♦
ಮಹೋರಸ್ಕೋ ಮಹೇಶ್ವಾಸೋ ಗೂಢಜತೃರರಿಂದಮಃ|
ಅಜಾನುಬಾಹುಃ ಸುಶಿರಾಃ ಸುಲಲಾಟಃ ಸುವಿಕ್ರಮಃ||1.10||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಅಜಾನುಬಾಹುಃ ಸುಶಿರಾಃ ಸುಲಲಾಟಃ ಸುವಿಕ್ರಮಃ||1.10||
ಅನ್ವಯ:ಮಹೋರಸ್ಕಃ ಮಹೇಶ್ವಾಸಃ ಗೂಢಜತೃಃ ಅರಿಂದಮಃ ಅಜಾನುಬಾಹುಃ ಸುಶಿರಾಃ ಸುಲಲಾಟಃ ಸುವಿಕ್ರಮಃ
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಮಹೋರಸ್ಕಃ=ವಿಶಾಲ ಎದೆಯುಳ್ಳ; ಮಹೇಶ್ವಾಸಃ=ಮಹಾ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹೊಂದಿದವ; ಗೂಢಜತೃಃ=ಅಗಲ ಭುಜಗಳುಳ್ಳ; ಅರಿಂದಮಃ=ಅರಿಗಳನ್ನು/ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದಮನ/ನಾಶ ಮಾಡುವ; ಅಜಾನುಬಾಹು=ವಿಶಾಲ ತೋಳುಳ್ಳ; ಸುಶಿರಾ=ಸುಂದರ ತಲೆ ಹೊಂದಿರುವ; ಸುಲಲಾಟಃ=ಸುಂದರ ಹಣೆ ಹೊಂದಿರುವ; ಸುವಿಕ್ರಮಃ=ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯುಳ್ಳ;
ಅನುವಾದ:ಅವನು ಸಿಂಹದಂತಹ ಎದೆಯವನು, ವಿಶಾಲ ಭುಜಗಳವನು, ವಿಶಾಲ ತೋಳುಗಳವನು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು. ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಮಟ್ಟಹಾಕುವವನು, ವಿಶಾಲವಾದ ಹಣೆ ಹಾಗೂ ಕಿರೀಟವಿರುವ ತಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು, ಹಾಗೂ ಸಿಂಹದಂತೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಮಹೋರಸ್ಕಃ=ವಿಶಾಲ ಎದೆಯುಳ್ಳ; ಮಹೇಶ್ವಾಸಃ=ಮಹಾ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹೊಂದಿದವ; ಗೂಢಜತೃಃ=ಅಗಲ ಭುಜಗಳುಳ್ಳ; ಅರಿಂದಮಃ=ಅರಿಗಳನ್ನು/ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದಮನ/ನಾಶ ಮಾಡುವ; ಅಜಾನುಬಾಹು=ವಿಶಾಲ ತೋಳುಳ್ಳ; ಸುಶಿರಾ=ಸುಂದರ ತಲೆ ಹೊಂದಿರುವ; ಸುಲಲಾಟಃ=ಸುಂದರ ಹಣೆ ಹೊಂದಿರುವ; ಸುವಿಕ್ರಮಃ=ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯುಳ್ಳ;
ಅನುವಾದ:ಅವನು ಸಿಂಹದಂತಹ ಎದೆಯವನು, ವಿಶಾಲ ಭುಜಗಳವನು, ವಿಶಾಲ ತೋಳುಗಳವನು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು. ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಮಟ್ಟಹಾಕುವವನು, ವಿಶಾಲವಾದ ಹಣೆ ಹಾಗೂ ಕಿರೀಟವಿರುವ ತಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು, ಹಾಗೂ ಸಿಂಹದಂತೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು.
♦
ಸಮಸ್ಸಮವಿಭಕ್ತಾಂಗಃ ಸ್ನಿಗ್ಧವರ್ಣಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್|
ಪೀನವಕ್ಷಾ ವಿಶಾಲಕ್ಷೋ ಲಕ್ಷ್ಮಿವಾನ್ ಶುಭಲಕ್ಷಣಃ||1.11||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಪೀನವಕ್ಷಾ ವಿಶಾಲಕ್ಷೋ ಲಕ್ಷ್ಮಿವಾನ್ ಶುಭಲಕ್ಷಣಃ||1.11||
ಅನ್ವಯ:ಸಮಃ ಸಮವಿಭಕ್ತ ಅಂಗಃ ಸ್ನಿಗ್ಧವರ್ಣಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ ಪೀನವಕ್ಷಾ ವಿಶಾಲಕ್ಷೋ ಲಕ್ಷ್ಮಿವಾನ್ ಶುಭಲಕ್ಷಣಃ
ಶಬ್ದಾರ್ಥ: ಸಮಃ=ಸಮವಾದ; ಸಮವಿಭಕ್ತ ಅಂಗಃ=ಅಂಗಗಳು ಸಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಿತೀಯವಾಗಿ, ಎಡ-ಬಲ ಭಾಗಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಇರುವವನು; ಸ್ನಿಗ್ಧವರ್ಣಃ=ನಯವಾದ ಹೊಳೆಯುವ ಮೈಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿದ; ಪ್ರತಾಪವಾನ್=ಪ್ರತಾಪವಂತ; ಪೀನವಕ್ಷಾ=ವಿಶಾಲವಾದ ಎದೆಯುಳ್ಳ; ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಃ=ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಳ್ಳ; ಲಕ್ಷ್ಮಿವಾನ್=ಶ್ರೀಮಂತ; ಶುಭಲಕ್ಷಣಃ=ಶುಭಲಕ್ಷಣದವನು
ಅನುವಾದ:ಅವನು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದವನು, ಸಮ್ಮಿತೀಯವಾದ ಅಂಗವುಳ್ಳವನು, ದೃಢವಾದ ಎದೆ ಹೊಂದಿದವನು, ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು, ಕಾಂತಯುತವಾದ ಮೈಬಣ್ಣದವನು. ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ದೈವೀ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ: ಸಮಃ=ಸಮವಾದ; ಸಮವಿಭಕ್ತ ಅಂಗಃ=ಅಂಗಗಳು ಸಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಿತೀಯವಾಗಿ, ಎಡ-ಬಲ ಭಾಗಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಇರುವವನು; ಸ್ನಿಗ್ಧವರ್ಣಃ=ನಯವಾದ ಹೊಳೆಯುವ ಮೈಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿದ; ಪ್ರತಾಪವಾನ್=ಪ್ರತಾಪವಂತ; ಪೀನವಕ್ಷಾ=ವಿಶಾಲವಾದ ಎದೆಯುಳ್ಳ; ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಃ=ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಳ್ಳ; ಲಕ್ಷ್ಮಿವಾನ್=ಶ್ರೀಮಂತ; ಶುಭಲಕ್ಷಣಃ=ಶುಭಲಕ್ಷಣದವನು
ಅನುವಾದ:ಅವನು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದವನು, ಸಮ್ಮಿತೀಯವಾದ ಅಂಗವುಳ್ಳವನು, ದೃಢವಾದ ಎದೆ ಹೊಂದಿದವನು, ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು, ಕಾಂತಯುತವಾದ ಮೈಬಣ್ಣದವನು. ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ದೈವೀ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
♦
ಧರ್ಮಜ್ಞಃ ಸತ್ಯಸಂಧಶ್ಚ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಚ ಹಿತೇ ರತಃ|
ಯಶಸ್ವೀ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನಃ ಶುಚಿರ್ವಶ್ಯಃ ಸಮಾಧಿಮಾನ್||1.12||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಯಶಸ್ವೀ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನಃ ಶುಚಿರ್ವಶ್ಯಃ ಸಮಾಧಿಮಾನ್||1.12||
ಅನ್ವಯ:ಧರ್ಮಜ್ಞಃ ಚ ಸತ್ಯಸಂಧಃ ಚ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಹಿತೇ ರತಃ. ಯಶಸ್ವೀ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನಃ ಶುಚಿಃ ವಶ್ಯಃ ಸಮಾಧಿಮಾನ್
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಧರ್ಮಜ್ಞಃ=ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ಸತ್ಯಸಂಧಃ=ಸತ್ಯವಂತ; ಪ್ರಜಾನಾಂ=ಪ್ರಜೆಗಳ; ಹಿತೇ=ಹಿತದಲ್ಲಿ; ರತಃ=ನಿರತ; ವಶ್ಯಃ=ನಿಯಂತ್ರಿತ
ಅನುವಾದ ಅವನು ಧರ್ಮಜ್ಞನು, ಸತ್ಯವಂತನು, ಪ್ರಜೆಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನು, ಯಶಸ್ವಿಯು, ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನನೂ, ಶುದ್ಧ ನಡತೆಯವನೂ, ಸ್ವನಿಯಂತ್ರಿತನೂ ಹಾಗೂ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಧರ್ಮಜ್ಞಃ=ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ಸತ್ಯಸಂಧಃ=ಸತ್ಯವಂತ; ಪ್ರಜಾನಾಂ=ಪ್ರಜೆಗಳ; ಹಿತೇ=ಹಿತದಲ್ಲಿ; ರತಃ=ನಿರತ; ವಶ್ಯಃ=ನಿಯಂತ್ರಿತ
ಅನುವಾದ ಅವನು ಧರ್ಮಜ್ಞನು, ಸತ್ಯವಂತನು, ಪ್ರಜೆಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನು, ಯಶಸ್ವಿಯು, ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನನೂ, ಶುದ್ಧ ನಡತೆಯವನೂ, ಸ್ವನಿಯಂತ್ರಿತನೂ ಹಾಗೂ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.
ಪ್ರಜಾಪತಿಸಮಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಧಾತಾ ರಿಪುನಿಷೂದನಃ|
ರಕ್ಷಿತಾ ಜೀವಲೋಕಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಪರಿರಕ್ಷಿತಾ||1.13||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ರಕ್ಷಿತಾ ಜೀವಲೋಕಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಪರಿರಕ್ಷಿತಾ||1.13||
ಅನ್ವಯ:ಪ್ರಜಾಪತಿಸಮಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಧಾತಾ ರಿಪುನಿಷೂದನಃ. ಜೀವಲೋಕಸ್ಯ ರಕ್ಷಿತಾ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಪರಿರಕ್ಷಿತಾ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಪ್ರಜಾಪತಿಸಮಃ=ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ ಲೋಕಪಾಲಕ; ಶ್ರೀಮಾನ್=ಶ್ರೀಸಂಪನ್ನನು; ಧಾತಾ=ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ; ರಿಪು=ವೈರಿ; ನಿಷೂದನ=ನಾಶ ಮಾಡುವವನು; ಜೀವಲೋಕಸ್ಯ=ಜೀವಲೋಕದ; ರಕ್ಷಿತಾ=ರಕ್ಷಕ; ಧರ್ಮಸ್ಯ=ಧರ್ಮದ; ಪರಿರಕ್ಷಿತಾ=ರಕ್ಷಕ;
ಅನುವಾದಅವನು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಪಾಲಿಸುವವನು, ಶ್ರೀಸಂಪನ್ನನು, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು, ವೈರಿಗಳ ನಾಶಕನು, ಜೀವಲೋಕದ ರಕ್ಷಕನು ಹಾಗೇ ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಕನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಪ್ರಜಾಪತಿಸಮಃ=ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ ಲೋಕಪಾಲಕ; ಶ್ರೀಮಾನ್=ಶ್ರೀಸಂಪನ್ನನು; ಧಾತಾ=ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ; ರಿಪು=ವೈರಿ; ನಿಷೂದನ=ನಾಶ ಮಾಡುವವನು; ಜೀವಲೋಕಸ್ಯ=ಜೀವಲೋಕದ; ರಕ್ಷಿತಾ=ರಕ್ಷಕ; ಧರ್ಮಸ್ಯ=ಧರ್ಮದ; ಪರಿರಕ್ಷಿತಾ=ರಕ್ಷಕ;
ಅನುವಾದಅವನು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಪಾಲಿಸುವವನು, ಶ್ರೀಸಂಪನ್ನನು, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು, ವೈರಿಗಳ ನಾಶಕನು, ಜೀವಲೋಕದ ರಕ್ಷಕನು ಹಾಗೇ ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಕನು.
♦
ರಕ್ಷಿತಾ ಸ್ವಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಸ್ವಜನಸ್ಯ ಚ ರಕ್ಷಿತಾ|
ವೇದವೇದಾಂಗತತ್ತ್ವಜ್ಞೋ ಧನುರ್ವೇದೇ ಚ ನಿಷ್ಠಿತಃ||1.14||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ವೇದವೇದಾಂಗತತ್ತ್ವಜ್ಞೋ ಧನುರ್ವೇದೇ ಚ ನಿಷ್ಠಿತಃ||1.14||
ಅನ್ವಯ: ಸ್ವಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ರಕ್ಷಿತಾ ಸ್ವಜನಸ್ಯ ಚ ರಕ್ಷಿತಾ
ವೇದವೇದಾಂಗ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಃ ಧನುರ್ವೇದೇ ಚ ನಿಷ್ಠಿತಃ
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸ್ವಸ್ಯ=ತನ್ನ; ಧರ್ಮಸ್ಯ=ಧರ್ಮದ; ರಕ್ಷಿತಾ=ರಕ್ಷಕ; ಸ್ವಜನಸ್ಯ=ಸ್ವಜನರ, ತನ್ನ ಜನರ; ಚ=ಹಾಗೂ; ವೇದವೇದಾಂಗ=ವೇದ ಹಾಗೂ ವೇದದ ಭಾಗಗಳು; ತತ್ತ್ವಜ್ಞ=ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅರಿತವನು; ಧನುರ್ವೇದೇ=ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ/ಯುದ್ಧಕಲೆಯಲ್ಲಿ; ನಿಷ್ಠಿತಃ=ಪ್ರವೀಣನು;
ಅನುವಾದ:ಅವನು ಸ್ವಧರ್ಮದ ಹಾಗೂ ಸ್ವಜನರ ರಕ್ಷಕನು, ವೇದವಾದಾಂಗಗಳನ್ನು ಅರಿತವನು ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣನು.
ವೇದವೇದಾಂಗ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಃ ಧನುರ್ವೇದೇ ಚ ನಿಷ್ಠಿತಃ
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸ್ವಸ್ಯ=ತನ್ನ; ಧರ್ಮಸ್ಯ=ಧರ್ಮದ; ರಕ್ಷಿತಾ=ರಕ್ಷಕ; ಸ್ವಜನಸ್ಯ=ಸ್ವಜನರ, ತನ್ನ ಜನರ; ಚ=ಹಾಗೂ; ವೇದವೇದಾಂಗ=ವೇದ ಹಾಗೂ ವೇದದ ಭಾಗಗಳು; ತತ್ತ್ವಜ್ಞ=ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅರಿತವನು; ಧನುರ್ವೇದೇ=ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ/ಯುದ್ಧಕಲೆಯಲ್ಲಿ; ನಿಷ್ಠಿತಃ=ಪ್ರವೀಣನು;
ಅನುವಾದ:ಅವನು ಸ್ವಧರ್ಮದ ಹಾಗೂ ಸ್ವಜನರ ರಕ್ಷಕನು, ವೇದವಾದಾಂಗಗಳನ್ನು ಅರಿತವನು ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣನು.
♦
ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥತತ್ತ್ವಜ್ಞಃ ಸ್ಮೃತಿಮಾನ್ಪ್ರತಿಭಾನವಾನ್|
ಸರ್ವಲೋಕಪ್ರಿಯಃ ಸಾಧುರದೀನಾತ್ಮಾ ವಿಚಕ್ಷಣಃ||1.15||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಸರ್ವಲೋಕಪ್ರಿಯಃ ಸಾಧುರದೀನಾತ್ಮಾ ವಿಚಕ್ಷಣಃ||1.15||
ಅನ್ವಯ:ಸರ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಃ ಸ್ಮೃತಿಮಾನ್ ಪ್ರತಿಭಾನವಾನ್. ಸರ್ವಲೋಕಪ್ರಿಯಃ ಸಾಧುಃ ಅದೀನಾತ್ಮಾ ವಿಚಕ್ಷಣಃ
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸರ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥ=ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ತಗಳನ್ನು; ತತ್ತ್ವಜ್ಞಃ=ತತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು; ಸ್ಮೃತಿಮಾನ್=ಉತ್ತಮ ಸ್ಮರಣ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದವನು; ಪ್ರತಿಭಾನವಾನ್=ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿ; ಸರ್ವಲೋಕಪ್ರಿಯಃ=ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನು; ಸಾಧುಃ=ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವಭಾವದವನು; ಅದೀನಾತ್ಮಾ=ದೈನ್ಯತೆ ತೋರದವನು; ವಿಚಕ್ಷಣಃ=ಜ್ಞಾನಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತ; ಅನುವಾದ: ರಾಮನು ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥ ಪಾರಂಗತನೂ, ಸ್ಮೃತಿವಂತನೂ, ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿಯೂ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನು, ಸೌಮ್ಯನೂ, ಕಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ದೀನನಾಗದವನೂ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸರ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥ=ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ತಗಳನ್ನು; ತತ್ತ್ವಜ್ಞಃ=ತತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು; ಸ್ಮೃತಿಮಾನ್=ಉತ್ತಮ ಸ್ಮರಣ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದವನು; ಪ್ರತಿಭಾನವಾನ್=ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿ; ಸರ್ವಲೋಕಪ್ರಿಯಃ=ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನು; ಸಾಧುಃ=ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವಭಾವದವನು; ಅದೀನಾತ್ಮಾ=ದೈನ್ಯತೆ ತೋರದವನು; ವಿಚಕ್ಷಣಃ=ಜ್ಞಾನಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತ; ಅನುವಾದ: ರಾಮನು ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥ ಪಾರಂಗತನೂ, ಸ್ಮೃತಿವಂತನೂ, ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿಯೂ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನು, ಸೌಮ್ಯನೂ, ಕಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ದೀನನಾಗದವನೂ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.
♦
ಸರ್ವದಾಭಿಗತಃ ಸದ್ಭಿಃ ಸಮುದ್ರ ಇವ ಸಿಂಧುಭಿಃ|
ಆರ್ಯಃ ಸರ್ಮಸಮಶ್ಚೈವ ಸದೈವ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ||1.16||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಆರ್ಯಃ ಸರ್ಮಸಮಶ್ಚೈವ ಸದೈವ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ||1.16||
ಅನ್ವಯ: ಸಮುದ್ರ ಸಿಂದುಭಿಃ ಇವ ಸರ್ವದಾ ಸದ್ಭಿಃ ಅಭಿಗತಃ. ಆರ್ಯಃ ಸರ್ವಸಮಃ ಸದೈವ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಿಂಧುಭಿಃ=ನದಿಗಳಿಂದ; ಇವ=ಹಾಗೆ; ಸದ್ಭಿಃ=ಸಜ್ಜನರಿಂದ; ಸರ್ವದಾ=ಯಾವಾಗಲೂ; ಅಭಿಗತಃ=ಸಮೀಪಿಸಿದ; ಆರ್ಯಃ=ಗೌರವಾನ್ವಿತ; ಸರ್ವಸಮಃ=ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮನಾಗಿ ನೋಡುವ; ಸದಾ ಏವ=ಯಾವಾಗಲೂ; ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ=ನೋಡಲು ಸುಂದರನು;
ಅನುವಾದ: ಹೇಗೆ ನದಿಗಳು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಬಂದು ಸೇರುತ್ತವೋ ಹಾಗೇ ಸತ್ಪುರುಷರು ಯಾವಗಲೂ ರಾಮನನ್ನು ಬಂದು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಗೌರವಾನ್ವಿತನು, ಸರ್ವರನ್ನು ಸಮಭಾವದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ನೋಡಲು ಸುಂದರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಿಂಧುಭಿಃ=ನದಿಗಳಿಂದ; ಇವ=ಹಾಗೆ; ಸದ್ಭಿಃ=ಸಜ್ಜನರಿಂದ; ಸರ್ವದಾ=ಯಾವಾಗಲೂ; ಅಭಿಗತಃ=ಸಮೀಪಿಸಿದ; ಆರ್ಯಃ=ಗೌರವಾನ್ವಿತ; ಸರ್ವಸಮಃ=ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮನಾಗಿ ನೋಡುವ; ಸದಾ ಏವ=ಯಾವಾಗಲೂ; ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ=ನೋಡಲು ಸುಂದರನು;
ಅನುವಾದ: ಹೇಗೆ ನದಿಗಳು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಬಂದು ಸೇರುತ್ತವೋ ಹಾಗೇ ಸತ್ಪುರುಷರು ಯಾವಗಲೂ ರಾಮನನ್ನು ಬಂದು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಗೌರವಾನ್ವಿತನು, ಸರ್ವರನ್ನು ಸಮಭಾವದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ನೋಡಲು ಸುಂದರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
♦
ಸ ಚ ಸರ್ವಗುಣೋಪೇತಃ ಕೌಸಲ್ಯಾನಂದವರ್ಧನಃ|
ಸಮುದ್ರ ಇವ ಗಾಂಭೀರ್ಯೇ ಧೈರ್ಯೇಣ ಹಿಮಾವಾನಿವ||1.17||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಸಮುದ್ರ ಇವ ಗಾಂಭೀರ್ಯೇ ಧೈರ್ಯೇಣ ಹಿಮಾವಾನಿವ||1.17||
ಅನ್ವಯ:ಕೌಸಲ್ಯಾ ಆನಂದವರ್ಧನಃ ಸ ಚ ಸರ್ವಗುಣೋಪೇತಃ ಗಾಂಭಿರ್ಯೇ ಸಮುದ್ರ ಇವ ಧೈರ್ಯೇಣ ಹಿಮಾವಾನ್ ಇವ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಆನಂದವರ್ಧನಃ=ಆನಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನು; ಸಃ = ಅವನು; ಚ=ಸಹ; ಸರ್ವಗುಣ ಉಪೇತಃ=ಸರ್ವಗುಣದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು; ಗಾಂಭಿರ್ಯೇ=ಗಾಂಭಿರ್ಯದಲ್ಲಿ; ಸಮುದ್ರ ಇವ=ಸಮುದ್ರದಂತೆ; ಧೈರ್ಯೇಣ=ಧೈರ್ಯದಲ್ಲಿ; ಹಿಮವಾನ್ ಇವ=ಹಿಮಾಲಯದಂತೆ; ಅನುವಾದ:ಸರ್ವಗುಣಸಂಪನ್ನನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನು ತಾಯಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಆನಂದ ವರ್ಧಿಸುವವನು. ಅವನು ಗಾಂಭೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಇರುವವನು ಹಾಗೂ ಧೈರ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದಂತಿರುವವನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಆನಂದವರ್ಧನಃ=ಆನಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನು; ಸಃ = ಅವನು; ಚ=ಸಹ; ಸರ್ವಗುಣ ಉಪೇತಃ=ಸರ್ವಗುಣದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು; ಗಾಂಭಿರ್ಯೇ=ಗಾಂಭಿರ್ಯದಲ್ಲಿ; ಸಮುದ್ರ ಇವ=ಸಮುದ್ರದಂತೆ; ಧೈರ್ಯೇಣ=ಧೈರ್ಯದಲ್ಲಿ; ಹಿಮವಾನ್ ಇವ=ಹಿಮಾಲಯದಂತೆ; ಅನುವಾದ:ಸರ್ವಗುಣಸಂಪನ್ನನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನು ತಾಯಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಆನಂದ ವರ್ಧಿಸುವವನು. ಅವನು ಗಾಂಭೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಇರುವವನು ಹಾಗೂ ಧೈರ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದಂತಿರುವವನು.
♦
ವಿಷ್ಣುನಾ ಸದೃಶೋ ವೀರ್ಯೇ ಸೋಮವತ್ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ|
ಕಾಲಾಗ್ನಿಸದೃಶಃ ಕ್ರೋಧೇ ಕ್ಷಮಯಾ ಪೃಥವೀ ಸಮಃ||1.18||
ಧನದೇನ ಸಮಸ್ತ್ಯಾಗೇ ಸತ್ಯೇ ಧರ್ಮ ಇವಾಪರಃ|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಕಾಲಾಗ್ನಿಸದೃಶಃ ಕ್ರೋಧೇ ಕ್ಷಮಯಾ ಪೃಥವೀ ಸಮಃ||1.18||
ಧನದೇನ ಸಮಸ್ತ್ಯಾಗೇ ಸತ್ಯೇ ಧರ್ಮ ಇವಾಪರಃ|
ಅನ್ವಯ:ವೀರ್ಯೇ ವಿಷ್ಣಾನಾ ಸದೃಶೋ ಸೋಮವತ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ಕ್ರೋಧೇ ಕಾಲಾಗ್ನಿ ಸದೃಶಃ ಕ್ಷಮಯಾ ಪೃಥವೀ ಸಮಃ. ತ್ಯಾಗೇ ಧನದೇನ ಸಮಃ. ಸತ್ಯೇ ಅಪರಃ ಧರ್ಮ ಇವ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ವೀರ್ಯೇ=ವೀರತನದಲ್ಲಿ; ವಿಷ್ಣಾನಾ ಸದೃಶಃ=ವಿಷ್ಣವಿನಂತವನು; ಸೋಮವತ್=ಚಂದ್ರನಂತೆ; ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ=ಪ್ರಿಯ ದರ್ಶನನು;ಕ್ರೋಧೇ=ಸಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ; ಕಾಲಾಗ್ನಿ ಸದೃಶಃ= ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಂತೆ; ಕ್ಷಮಯಾ=ಕ್ಷಮೆಯಲ್ಲಿ; ಪೃಥವೀ=ಭೂಮಿ; ಸಮಃ=ಸಮಾನ; ತ್ಯಾಗೇ=ತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿ; ಧನದೇನ=ಕುಬೇರನ; ಸಮಃ=ಸಮಾನನು; ಸತ್ಯೇ=ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ; ಅಪರಃ ಧರ್ಮ ಇವ=ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಧರ್ಮದಂತೆ(ಧರ್ಮದೇವತೆಯಂತೆ)
ಅನುವಾದ:ಅವನು ವಿಷ್ಣವಿನಂತೆ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ದರ್ಶನ ಚಂದ್ರನ ದರ್ಶನದಂತೆ ಆಹ್ಲಾದಕರವಾಗಿದೆ. ಕ್ರೋಧದಲ್ಲಿ ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಷಮೆಯಲ್ಲಿ ಭೂದೇವಿಯ ಸಮಾನನು, ತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಬೇರನ ಸಮಾನನು ಹಾಗೂ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಸಮಾನನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ವೀರ್ಯೇ=ವೀರತನದಲ್ಲಿ; ವಿಷ್ಣಾನಾ ಸದೃಶಃ=ವಿಷ್ಣವಿನಂತವನು; ಸೋಮವತ್=ಚಂದ್ರನಂತೆ; ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ=ಪ್ರಿಯ ದರ್ಶನನು;ಕ್ರೋಧೇ=ಸಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ; ಕಾಲಾಗ್ನಿ ಸದೃಶಃ= ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಂತೆ; ಕ್ಷಮಯಾ=ಕ್ಷಮೆಯಲ್ಲಿ; ಪೃಥವೀ=ಭೂಮಿ; ಸಮಃ=ಸಮಾನ; ತ್ಯಾಗೇ=ತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿ; ಧನದೇನ=ಕುಬೇರನ; ಸಮಃ=ಸಮಾನನು; ಸತ್ಯೇ=ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ; ಅಪರಃ ಧರ್ಮ ಇವ=ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಧರ್ಮದಂತೆ(ಧರ್ಮದೇವತೆಯಂತೆ)
ಅನುವಾದ:ಅವನು ವಿಷ್ಣವಿನಂತೆ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ದರ್ಶನ ಚಂದ್ರನ ದರ್ಶನದಂತೆ ಆಹ್ಲಾದಕರವಾಗಿದೆ. ಕ್ರೋಧದಲ್ಲಿ ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಷಮೆಯಲ್ಲಿ ಭೂದೇವಿಯ ಸಮಾನನು, ತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಬೇರನ ಸಮಾನನು ಹಾಗೂ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಸಮಾನನು.
♦
ತಮೇವಂಗುಣಸಂಪನ್ನಂ ರಾಮಂ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಂ||1.19||
ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಿಯಂ ದಶರಥಃ ಸುತಂ|
ಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಹಿತೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರಿಯಕಾಮ್ಯಯಾ||1.20||
ಯೌವರಾಜ್ಯೇನ ಸಂಯೋಕ್ತುಮೈಚ್ಛತ್ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಮಹೀಪತಿಃ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಿಯಂ ದಶರಥಃ ಸುತಂ|
ಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಹಿತೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರಿಯಕಾಮ್ಯಯಾ||1.20||
ಯೌವರಾಜ್ಯೇನ ಸಂಯೋಕ್ತುಮೈಚ್ಛತ್ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಮಹೀಪತಿಃ.
ಅನ್ವಯ:ಮಹಿಪತಿಃ ದಶರಥಃ ಏವಂ ಗುಣಸಂಪನ್ನಂ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಗುಣೈಃ ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಿಯಂ ಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಹಿತೈಃ ಯುಕ್ತಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಸುತಂ ತಂ ರಾಮಂ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯಕಾಮ್ಯಯಾ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಯೌವರಾಜ್ಯೇನ ಸಂಯೋಕ್ತುಮ್ ಏಚ್ಛತ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಮಹಿಪತಿಃ=ರಾಜ; ಏವಂ ಗುಣಸಂಪನ್ನಂ=ಹೀಗೆ ಗುಣಸಂಪನ್ನನಾದವನನ್ನು; ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಂ=ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮನನ್ನು; ಶ್ರೇಷ್ಠಗುಣೈಃ ಯುಕ್ತಂ=ಶ್ರೇಷ್ಠಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವನನ್ನು; ಪ್ರಿಯಂ=ಪ್ರಿಯನನ್ನು;ಪ್ರಕೃತೀನಾಂ=ಪ್ರಜೆಗಳ;ಹಿತೈಃ ಯುಕ್ತಂ=ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವ; ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಸುತಂ=ಹಿರಿಯ ಮಗನನ್ನು; ತಂ=ಅವನನ್ನು; ರಾಮಂ=ರಾಮನನ್ನು; ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯಕಾಮ್ಯಯಾ=ಪ್ರಜೆಗಳ ಒಳಿತಿನ ಆಸೆಯಿಂದ; ಪ್ರೀತ್ಯಾ=ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ; ಯೌವರಾಜ್ಯೇನ=ಯುವರಾಜ್ಯ ಪದದಿಂದ; ಸಂಯೋಕ್ತುಮ್=ಯೋಜಿಸಲು; ಏಚ್ಛತ್=ಇಷ್ಟಪಟ್ಟನು.
ಅನುವಾದ: ರಾಜಾ ದಶರಥನು ಹೀಗೆ ಗುಣಸಂಪನ್ನನಾದ, ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮನಾದ, ಶ್ರೇಷ್ಠಗುಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ತನಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ, ಪ್ರಜೆಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾದ, ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಗನಾದ ರಾಮನನ್ನು ಪ್ರಜೆಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಯುವರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಮಹಿಪತಿಃ=ರಾಜ; ಏವಂ ಗುಣಸಂಪನ್ನಂ=ಹೀಗೆ ಗುಣಸಂಪನ್ನನಾದವನನ್ನು; ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಂ=ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮನನ್ನು; ಶ್ರೇಷ್ಠಗುಣೈಃ ಯುಕ್ತಂ=ಶ್ರೇಷ್ಠಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವನನ್ನು; ಪ್ರಿಯಂ=ಪ್ರಿಯನನ್ನು;ಪ್ರಕೃತೀನಾಂ=ಪ್ರಜೆಗಳ;ಹಿತೈಃ ಯುಕ್ತಂ=ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವ; ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಸುತಂ=ಹಿರಿಯ ಮಗನನ್ನು; ತಂ=ಅವನನ್ನು; ರಾಮಂ=ರಾಮನನ್ನು; ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯಕಾಮ್ಯಯಾ=ಪ್ರಜೆಗಳ ಒಳಿತಿನ ಆಸೆಯಿಂದ; ಪ್ರೀತ್ಯಾ=ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ; ಯೌವರಾಜ್ಯೇನ=ಯುವರಾಜ್ಯ ಪದದಿಂದ; ಸಂಯೋಕ್ತುಮ್=ಯೋಜಿಸಲು; ಏಚ್ಛತ್=ಇಷ್ಟಪಟ್ಟನು.
ಅನುವಾದ: ರಾಜಾ ದಶರಥನು ಹೀಗೆ ಗುಣಸಂಪನ್ನನಾದ, ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮನಾದ, ಶ್ರೇಷ್ಠಗುಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ತನಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ, ಪ್ರಜೆಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾದ, ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಗನಾದ ರಾಮನನ್ನು ಪ್ರಜೆಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಯುವರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟನು.
♦
ತಸ್ಯಾಭಿಷೇಕಸಂಭಾರಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭಾರ್ಯಾಥ ಕೈಕಯೀ||1.21||
ಪೂರ್ವಂ ದತ್ತ ವರಾದೇವೀ ವರಮೇನಮಯಾಚತ|
ವಿವಾಸನಂ ಚ ರಾಮಸ್ಯ ಭರತಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್||1.22||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಪೂರ್ವಂ ದತ್ತ ವರಾದೇವೀ ವರಮೇನಮಯಾಚತ|
ವಿವಾಸನಂ ಚ ರಾಮಸ್ಯ ಭರತಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್||1.22||
ಅನ್ವಯ:ಅಥ ತಸ್ಯ ಅಭಿಷೇಕ ಸಂಭಾರಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪೂರ್ವಂ ದತ್ತವರಾ ಭಾರ್ಯಾ ದೇವಿ ಕೈಕೇಯಿ ರಾಮಸ್ಯ ವಿವಾಸನಂ ಭರತಸ್ಯ ಅಭಿಷೇಚನಮ್ ಚ ವರಂ ಏನಂ ಅಯಾಚತ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಅಥ=ಆಗ; ತಸ್ಯ=ಅವನ; ಅಭಿಷೇಕ ಸಂಭಾರಾನ್=ಅಭಿಷೇಕದ ತಯಾರಿಗಳನ್ನು; ದೃಷ್ಟ್ವಾ=ನೋಡಿ; ಪೂರ್ವಂ=ಮೊದಲು; ದತ್ತವರಾ=ಕೊಟ್ಟ ವರವನ್ನು; ಭಾರ್ಯಾ=ಹೆಂಡತಿ(ದಶರಥನ ಹೆಂಡತಿ); ರಾಮಸ್ಯ=ರಾಮನ; ವಿವಾಸನಂ=ವನವಾಸವನ್ನು; ಭರತಸ್ಯ=ಭರತನ; ಅಭಿಷೇಚನಮ್=ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ವರಂ=ವರವನ್ನು; ಏನಂ=ಇದನ್ನು; ಅಯಾಚತ=ಕೇಳಿದಳು;
ಅನುವಾದ:ಆಗ ರಾಮನ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕದ ತಯಾರಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ದಶರಥನ ಪತ್ನಿ ದೇವಿ ಕೈಕೇಯಿಯು, ಮೊದಲು ಕೊಟ್ಟ ವರವನ್ನು (ನೆನಪಿಸಿ), ರಾಮನ ವನವಾಸ ಹಾಗೂ ಭರತನ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಬೇಕೆಂಬ ವರವನ್ನು ಬೇಡಿದಳು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಅಥ=ಆಗ; ತಸ್ಯ=ಅವನ; ಅಭಿಷೇಕ ಸಂಭಾರಾನ್=ಅಭಿಷೇಕದ ತಯಾರಿಗಳನ್ನು; ದೃಷ್ಟ್ವಾ=ನೋಡಿ; ಪೂರ್ವಂ=ಮೊದಲು; ದತ್ತವರಾ=ಕೊಟ್ಟ ವರವನ್ನು; ಭಾರ್ಯಾ=ಹೆಂಡತಿ(ದಶರಥನ ಹೆಂಡತಿ); ರಾಮಸ್ಯ=ರಾಮನ; ವಿವಾಸನಂ=ವನವಾಸವನ್ನು; ಭರತಸ್ಯ=ಭರತನ; ಅಭಿಷೇಚನಮ್=ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ವರಂ=ವರವನ್ನು; ಏನಂ=ಇದನ್ನು; ಅಯಾಚತ=ಕೇಳಿದಳು;
ಅನುವಾದ:ಆಗ ರಾಮನ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕದ ತಯಾರಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ದಶರಥನ ಪತ್ನಿ ದೇವಿ ಕೈಕೇಯಿಯು, ಮೊದಲು ಕೊಟ್ಟ ವರವನ್ನು (ನೆನಪಿಸಿ), ರಾಮನ ವನವಾಸ ಹಾಗೂ ಭರತನ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಬೇಕೆಂಬ ವರವನ್ನು ಬೇಡಿದಳು.
♦
ಸ ಸತ್ಯವಚನಾದ್ರಾಜಾ ಧರ್ಮಪಾಶೇನ ಸಂಯುತಃ|
ವಿವಾಸಾಯಾಮಾಸ ಸುತಂ ರಾಮಂ ದಶರಥಃ ಪ್ರಿಯಮ್||1.23||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ವಿವಾಸಾಯಾಮಾಸ ಸುತಂ ರಾಮಂ ದಶರಥಃ ಪ್ರಿಯಮ್||1.23||
ಅನ್ವಯ: ಸಃ ರಾಜಾ ದಶರಥಃ ಸತ್ಯ ವಚನಾತ್ ಧರ್ಮಪಾಶೇನ ಸಂಯತಃ ಪ್ರಿಯಂ ಸುತಂ ರಾಮಂ ವಿವಾಸಯಾಮಾಸ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಃ=ಅವನು; ಸತ್ಯ ವಚನಾತ್=ಸತ್ಯ ವಚನದಿಂದ; ಧರ್ಮಪಾಶೇನ =ಧರ್ಮಪಾಶದಿಂದ; ಸಂಯತಃ=ಬಂಧನಾಗಿ; ಪ್ರಿಯಂ ಸುತಂ=ಪ್ರಿಯ ಮಗನನ್ನು; ರಾಮಂ=ರಾಮನ್ನು; ವಿವಾಸಯಾಮಾಸ=ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು.
ಅನುವಾದ:ರಾಜಾ ದಶರಥನು ಸತ್ಯ ವಚನದ ಕಾರಣದಿಂದ ಧರ್ಮಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಸುತನಾದ ರಾಮನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಃ=ಅವನು; ಸತ್ಯ ವಚನಾತ್=ಸತ್ಯ ವಚನದಿಂದ; ಧರ್ಮಪಾಶೇನ =ಧರ್ಮಪಾಶದಿಂದ; ಸಂಯತಃ=ಬಂಧನಾಗಿ; ಪ್ರಿಯಂ ಸುತಂ=ಪ್ರಿಯ ಮಗನನ್ನು; ರಾಮಂ=ರಾಮನ್ನು; ವಿವಾಸಯಾಮಾಸ=ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು.
ಅನುವಾದ:ರಾಜಾ ದಶರಥನು ಸತ್ಯ ವಚನದ ಕಾರಣದಿಂದ ಧರ್ಮಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಸುತನಾದ ರಾಮನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು.
♦
ಸ ಜಗಾಮ ವನಂ ವೀರಃ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಮನುಪಾಲಯನ್|
ಪಿತುರ್ವಚನನಿರ್ದೇಶಾತ್ ಕೈಕಯ್ಯಾಪ್ರಿಯಕಾರಣಾತ್||1.24||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಪಿತುರ್ವಚನನಿರ್ದೇಶಾತ್ ಕೈಕಯ್ಯಾಪ್ರಿಯಕಾರಣಾತ್||1.24||
ಅನ್ವಯ:ವೀರಃ ಸಃ ಕೈಕಯ್ಯಾಪ್ರಿಯಕಾರಣಾತ್ ಪಿತುಃ ವಚನ ನಿರ್ದೇಶಾತ್ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ ಅನುಪಾಲಯನ್ ವನಂ ಜಗಾಮ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ವೀರಃ=ವೀರನು; ಸಃ=ಅವನು(ರಾಮನು); ಕೈಕಯ್ಯಾ=ಕೈಕೇಯಿಯ; ಪ್ರಿಯಕಾರಣಾತ್=ಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ; ಪಿತುಃ=ತಂದೆಯ; ವಚನ=ಮಾತು; ನಿರ್ದೇಶಾತ್=ನಿರ್ದೇಶದಿಂದ; ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ=ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು; ಅನುಪಾಲಯನ್=ಪಾಲಿಸಲು; ವನಂ =ಕಾಡಿಗೆ; ಜಗಾಮ=ಹೋದನು
ಅನುವಾದ:
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ವೀರಃ=ವೀರನು; ಸಃ=ಅವನು(ರಾಮನು); ಕೈಕಯ್ಯಾ=ಕೈಕೇಯಿಯ; ಪ್ರಿಯಕಾರಣಾತ್=ಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ; ಪಿತುಃ=ತಂದೆಯ; ವಚನ=ಮಾತು; ನಿರ್ದೇಶಾತ್=ನಿರ್ದೇಶದಿಂದ; ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ=ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು; ಅನುಪಾಲಯನ್=ಪಾಲಿಸಲು; ವನಂ =ಕಾಡಿಗೆ; ಜಗಾಮ=ಹೋದನು
ಅನುವಾದ:
♦
ತಂ ವ್ರಜಂತಂ ಪ್ರಿಯೋ ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋऽನುಜಗಾಮ ಹ|
ಸ್ನೇಹಾದ್ವಿನಯಸಂಪನ್ನಸ್ಸುಮಿತ್ರಾನಂದವರ್ಧನ||1.25||
ಭ್ರಾತರಂ ದಯಿತೋ ಭ್ರಾತುಸ್ಸೌಭ್ರಾತಮನುದರ್ಶನಮ್ |
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಸ್ನೇಹಾದ್ವಿನಯಸಂಪನ್ನಸ್ಸುಮಿತ್ರಾನಂದವರ್ಧನ||1.25||
ಭ್ರಾತರಂ ದಯಿತೋ ಭ್ರಾತುಸ್ಸೌಭ್ರಾತಮನುದರ್ಶನಮ್ |
ಅನ್ವಯ:ವಿನಯಸಂಪನ್ನಃ ಭ್ರಾತುಃ ದಯಿತಾ ಪ್ರಿಯ ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಸುಮಿತ್ರಾ ಆನಂದವರ್ಧನಃ ಸೌಭ್ರಾತ್ರಂ ಅನುದರ್ಶಯನ್ ವ್ರಜಂತಂ ತಂ ಭ್ರಾತರಂ ಸ್ನೇಹಾತ್ ಅನುಜಗಾಮ ಹ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ವಿನಯಸಂಪನ್ನಃ=ವಿನಯಸಂಪನ್ನ; ಭ್ರಾತುಃ=ಸಹೋದರನ; ದಯಿತಾ=ಪ್ರಿಯನಾದ; ಸುಮಿತ್ರಾ ಆನಂದವರ್ಧನಃ=ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಆನಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ; ಸೌಭ್ರಾತ್ರಂ=ಸಹೋದರತ್ವವನ್ನು, ಸಹೋದರರ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು;ಅನುದರ್ಶಯನ್=ತೋರಿಸುತ್ತ; ವ್ರಜಂತಂ=ಹೋಗುತ್ತಿರುವ; ತಂ=ಅವನನ್ನು; ಭ್ರಾತರಂ=ಸಹೋದರನನ್ನು; ಅನುಜಗಾಮ=ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು; ಹ=ನಿಜವಾಗಿಯೂ; ಅನುವಾದ:ವಿನಯಸಂಪನ್ನನಾದ, ಸಹೋದರನಿಗೆ(ರಾಮನಿಗೆ) ಪ್ರಿಯನಾದ, ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಆನಂದವರ್ಧನನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸಹೋದರತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ರಾಮನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ವಿನಯಸಂಪನ್ನಃ=ವಿನಯಸಂಪನ್ನ; ಭ್ರಾತುಃ=ಸಹೋದರನ; ದಯಿತಾ=ಪ್ರಿಯನಾದ; ಸುಮಿತ್ರಾ ಆನಂದವರ್ಧನಃ=ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಆನಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ; ಸೌಭ್ರಾತ್ರಂ=ಸಹೋದರತ್ವವನ್ನು, ಸಹೋದರರ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು;ಅನುದರ್ಶಯನ್=ತೋರಿಸುತ್ತ; ವ್ರಜಂತಂ=ಹೋಗುತ್ತಿರುವ; ತಂ=ಅವನನ್ನು; ಭ್ರಾತರಂ=ಸಹೋದರನನ್ನು; ಅನುಜಗಾಮ=ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು; ಹ=ನಿಜವಾಗಿಯೂ; ಅನುವಾದ:ವಿನಯಸಂಪನ್ನನಾದ, ಸಹೋದರನಿಗೆ(ರಾಮನಿಗೆ) ಪ್ರಿಯನಾದ, ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಆನಂದವರ್ಧನನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸಹೋದರತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ರಾಮನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು.
♦
ರಾಮಸ್ಯ ದಯಿತಾ ಭಾರ್ಯಾ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಾಣಸಮಾ ಹಿತಾ||1.26||
ಜನಕಸ್ಯ ಕುಲೇ ಜಾತಾ ದೇವಮಾಯೇವ ನಿರ್ಮಿತಾ|
ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಸಂಪನ್ನಾ ನಾರೀಣಾಮುತ್ತಮಾ ವಧೂಃ||1.27||
ಸೀತಾಪ್ಯನುಗತಾ ರಾಮಂ ಶಶಿನಂ ರೋಹಿಣೀ ಯಥಾ|
ಪೌರೈರನುಗತೋ ದೂರಂ ಪಿತ್ರಾ ದಶರಥೇನ ಚ||1.28||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಜನಕಸ್ಯ ಕುಲೇ ಜಾತಾ ದೇವಮಾಯೇವ ನಿರ್ಮಿತಾ|
ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಸಂಪನ್ನಾ ನಾರೀಣಾಮುತ್ತಮಾ ವಧೂಃ||1.27||
ಸೀತಾಪ್ಯನುಗತಾ ರಾಮಂ ಶಶಿನಂ ರೋಹಿಣೀ ಯಥಾ|
ಪೌರೈರನುಗತೋ ದೂರಂ ಪಿತ್ರಾ ದಶರಥೇನ ಚ||1.28||
ಅನ್ವಯ:ರಾಮಸ್ಯ ದಯಿತಾ ಭಾರ್ಯಾ ಪ್ರಾಣಸಮಾ ನಿತ್ಯಂ ಹಿತಾ ಜನಕಸ್ಯ ಕುಲೇ ಜಾತಾ ದೇವ ಮಾಯಾ ನಿರ್ಮಿತಾ ಇವ ಸರ್ವ ಲಕ್ಷಣ ಸಂಪನ್ನಾ ನಾರಿಣಾಮ್ ಉತ್ತಮಾ ವಧೂ ಸೀತಾ ಅಪಿ ರೋಹಿಣೀ ಶಶಿನಾಮ್ ಯಥಾ ರಾಮಮ್ ಅನುಗತಾ. ಪೌರೈಃ ಪಿತ್ರಾ ದಶರಥೇನ ಚ ದೂರಂ ಅನುಗತಃ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮಸ್ಯ=ರಾಮನ; ದಯಿತಾ ಭಾರ್ಯಾ=ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಹೆಂಡತಿ; ಪ್ರಾಣಸಮಾ=ಪ್ರಾಣ ಸಮಾನಳು; ನಿತ್ಯಂ ಹಿತಾ=ಸದಾ ಹಿತೈಷಿ; ಜನಕಸ್ಯ=ಜನಕನ; ಕುಲೇ ಜಾತಾ=ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ;ದೇವ ಮಾಯಾ ನಿರ್ಮಿತಾ ಇವ=ದೇವ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದಂತಹ; ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಸಂಪನ್ನಾ=ಸರ್ವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ; ನಾರಿಣಾಮ್ ಉತ್ತಮಾ=ನಾರಿಯರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಳು; ವಧೂ=ಸೊಸೆ; ಸೀತಾ ಅಪಿ=ಸೀತಾ ಕೂಡ; ರೋಹಿಣೀ ಶಶಿನಾಮ್ ಯಥಾ=ರೋಹಿಣಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಹಾಗೆ; ರಾಮಮ್ ಅನುಗತಾ=ರಾಮನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಳು; ಪೌರೈಃ=ಪುರಜನರಿಂದ; ಪಿತ್ರಾ ದಶರಥೇನ=ತಂದೆ ದಶರಥನಿಂದ; ಚ=ಸಹ; ದೂರಂ=ದೂರ; ಅನುಗತಃ=ಅನುಸಿರಸಿಕೊಂಡನು;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಹೆಂಡತಿ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯ ನಿತ್ಯಹಿತೆ, ಜನಕನ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ದೇವ ಮಾಯೆಯಿಂದ ರಚಿತವಾದಷ್ಟು ಮನೋಹಾರವಾದ, ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಸಂಪನ್ನೆ, ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ, ದಶರಥನ ಸೊಸೆ, ಸೀತೆ ಕೂಡ ರೋಹಿಣಿಯು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವಂತೆ ರಾಮನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಳು. ರಾಮನನ್ನು ಪೌರಜನರು ಹಾಗೂ ತಂದೆ ದಶರಥ ದೂರದವರೆಗೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮಸ್ಯ=ರಾಮನ; ದಯಿತಾ ಭಾರ್ಯಾ=ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಹೆಂಡತಿ; ಪ್ರಾಣಸಮಾ=ಪ್ರಾಣ ಸಮಾನಳು; ನಿತ್ಯಂ ಹಿತಾ=ಸದಾ ಹಿತೈಷಿ; ಜನಕಸ್ಯ=ಜನಕನ; ಕುಲೇ ಜಾತಾ=ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ;ದೇವ ಮಾಯಾ ನಿರ್ಮಿತಾ ಇವ=ದೇವ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದಂತಹ; ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಸಂಪನ್ನಾ=ಸರ್ವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ; ನಾರಿಣಾಮ್ ಉತ್ತಮಾ=ನಾರಿಯರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಳು; ವಧೂ=ಸೊಸೆ; ಸೀತಾ ಅಪಿ=ಸೀತಾ ಕೂಡ; ರೋಹಿಣೀ ಶಶಿನಾಮ್ ಯಥಾ=ರೋಹಿಣಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಹಾಗೆ; ರಾಮಮ್ ಅನುಗತಾ=ರಾಮನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಳು; ಪೌರೈಃ=ಪುರಜನರಿಂದ; ಪಿತ್ರಾ ದಶರಥೇನ=ತಂದೆ ದಶರಥನಿಂದ; ಚ=ಸಹ; ದೂರಂ=ದೂರ; ಅನುಗತಃ=ಅನುಸಿರಸಿಕೊಂಡನು;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಹೆಂಡತಿ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯ ನಿತ್ಯಹಿತೆ, ಜನಕನ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ದೇವ ಮಾಯೆಯಿಂದ ರಚಿತವಾದಷ್ಟು ಮನೋಹಾರವಾದ, ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಸಂಪನ್ನೆ, ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ, ದಶರಥನ ಸೊಸೆ, ಸೀತೆ ಕೂಡ ರೋಹಿಣಿಯು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವಂತೆ ರಾಮನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಳು. ರಾಮನನ್ನು ಪೌರಜನರು ಹಾಗೂ ತಂದೆ ದಶರಥ ದೂರದವರೆಗೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು.
♦
ಶೃಂಗಬೇರಪುರೇ ಸೂತಂ ಗಂಗಾಕೂಲೇ ವ್ಯಸರ್ಜಯತ್|
ಗುಹಮಾಸಾದ್ಯ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ನಿಷಾದಾಧಿಪತಿಂ ಪ್ರಿಯಮ್||1.29||
ಅನ್ವಯ:ಶೃಂಗಬೇರಪುರೇ ಗಂಗಾಕೂಲೇ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ನಿಷಾದಾಧಿಪತಿಂ ಪ್ರಿಯಮ್ ಗುಹಮ್ ಆಸಾದ್ಯ ಸೂತಂ ವ್ಯಸರ್ಜಯತ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಶೃಂಗಬೇರಪುರೇ=ಶೃಂಗಬೇರಪುರದಲ್ಲಿ; ಗಂಗಾಕೂಲೇ=ಗಂಗಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ; ಸೂತಂ=ರಥದ ಸಾರಥಿಯನ್ನು; ವ್ಯಸರ್ಜಯತ್=ಕಳುಹಿಸಿದನು
ಅನುವಾದ:ಶೃಂಗಬೇರಪುರ ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ನಿಷಾದರಾಜನಾದ ಗುಹನ ಸಮೀಪ ತಲುಪಿ ತನ್ನ ರಥದ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಶೃಂಗಬೇರಪುರೇ=ಶೃಂಗಬೇರಪುರದಲ್ಲಿ; ಗಂಗಾಕೂಲೇ=ಗಂಗಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ; ಸೂತಂ=ರಥದ ಸಾರಥಿಯನ್ನು; ವ್ಯಸರ್ಜಯತ್=ಕಳುಹಿಸಿದನು
ಅನುವಾದ:ಶೃಂಗಬೇರಪುರ ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ನಿಷಾದರಾಜನಾದ ಗುಹನ ಸಮೀಪ ತಲುಪಿ ತನ್ನ ರಥದ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟನು.
♦
ಗುಹೇನ ಸಹಿತೋ ರಾಮೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇೆನ ಚ ಸೀತಯಾ|
ತೇ ವನೇನ ವನಂ ಗತ್ವಾ ನದೀತೀರ್ತ್ವಾ ಬಹೂದಕಾಃ||1.30||
ಚಿತ್ರಕೂಟಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಯ ಶಾಸನಾತ್|
ರಮ್ಯಮಾವಸಥಂ ಕೃತ್ವಾ ರಮಮಾಣ ವನೇ ತ್ರಯಃ||1.31||
ದೇವಗಂಧರ್ವಸಂಕಾಶಾಸ್ತತ್ರ ತೇ ನ್ಯವಸನ್ ಸುಖಮ್|
ಅನ್ವಯ:ರಾಮಃ ಗುಹೇನ, ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಚ ಸೀತಯಾ ಸಹಿತಃ, ತೇ ವನೇನ ವನಂ ಗತ್ವಾ ಬಹೂದಕಾಃ ನದೀಃ ತೀರ್ತ್ವಾ, ಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಯ ಶಾಸನಾತ್ ಚಿತ್ರಕೂಟಮ್ ಅನುಪ್ರಾಪ್ಯ, ರಮ್ಯಂ ಅವಸಥಂ ಕೃತ್ವಾ ತ್ರಯಃ ತತ್ರ ವನೇ ರಮಮಾಣ ದೇವಗಂಧರ್ವಸಂಕಾಶಾಃ ಸುಖಂ ನ್ಯವಸನ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಗುಹೇನ=ಗುಹನ; ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ=ಲಕ್ಷ್ಮಣನ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಸೀತಯಾ=ಸೀತೆಯ; ಸಹಿತಃ=ಜೊತೆಗೆ; ತೇ=ಅವರು; ವನೇನ ವನಂ=ವನದಿಂದ ವನಕ್ಕೆ; ಗತ್ವಾ=ಹೋಗುತ್ತ; ಬಹೂದಕಾಃ =ಬಹಳ ನೀರನ್ನು; ನದೀಃ=ನದಿಗಳನ್ನು; ತೀರ್ತ್ವಾ=ದಾಟಿ; ಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಯ=ಭಾರದ್ವಾಜನ; ಶಾಸನಾತ್=ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ; ಚಿತ್ರಕೂಟಮ್ ಅನುಪ್ರಾಪ್ಯ=ಚಿತ್ರಕೂಟವನ್ನು ತಲುಪಿ; ರಮ್ಯಂ=ರಮ್ಯವಾದ; ಅವಸಥಂ=ಗುಡಿಸಲು; ಕೃತ್ವಾ=ಮಾಡಿ; ತ್ರಯಃ=ಮೂವರು; ತತ್ರ=ಅಲ್ಲಿ; ವನೇ=ಕಾಡಲ್ಲಿ; ರಮಮಾಣಃ=ಸಂತೋಷ ಪಡುತ್ತ; ದೇವಗಂಧರ್ವಸಂಕಾಶಾಃ=ದೇವಗಂಧರ್ವರಂತೆ; ಸುಖಂ=ಸುಖದಿಂದ; ನ್ಯವಸನ್=ನೆಲೆಸಿದರು
ಅನುವಾದ:ನಂತರ ರಾಮನು ಗುಹ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಹಾಗೂ ಸೀತೆಯ ಸಹಿತ ಕಾಡಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತ ಬಹಳ ನದಿಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತ, (ಭಾರದ್ವಾಜನ ಆಶ್ರಮ ತಲುಪಿ, ಗುಹನನ್ನು ಅಲ್ಲೆ ಬಿಟ್ಟು) ಭಾರದ್ವಾಜನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಚಿತ್ರಕೂಟವನ್ನು ತಲುಪಿ, ರಮ್ಯವಾದ ಪರ್ಣಕುಟಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ದೇವಗಂಧರ್ವರಂತೆ ಸುಖದಿಂದ ನೆಲೆಸಿದರು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಗುಹೇನ=ಗುಹನ; ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ=ಲಕ್ಷ್ಮಣನ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಸೀತಯಾ=ಸೀತೆಯ; ಸಹಿತಃ=ಜೊತೆಗೆ; ತೇ=ಅವರು; ವನೇನ ವನಂ=ವನದಿಂದ ವನಕ್ಕೆ; ಗತ್ವಾ=ಹೋಗುತ್ತ; ಬಹೂದಕಾಃ =ಬಹಳ ನೀರನ್ನು; ನದೀಃ=ನದಿಗಳನ್ನು; ತೀರ್ತ್ವಾ=ದಾಟಿ; ಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಯ=ಭಾರದ್ವಾಜನ; ಶಾಸನಾತ್=ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ; ಚಿತ್ರಕೂಟಮ್ ಅನುಪ್ರಾಪ್ಯ=ಚಿತ್ರಕೂಟವನ್ನು ತಲುಪಿ; ರಮ್ಯಂ=ರಮ್ಯವಾದ; ಅವಸಥಂ=ಗುಡಿಸಲು; ಕೃತ್ವಾ=ಮಾಡಿ; ತ್ರಯಃ=ಮೂವರು; ತತ್ರ=ಅಲ್ಲಿ; ವನೇ=ಕಾಡಲ್ಲಿ; ರಮಮಾಣಃ=ಸಂತೋಷ ಪಡುತ್ತ; ದೇವಗಂಧರ್ವಸಂಕಾಶಾಃ=ದೇವಗಂಧರ್ವರಂತೆ; ಸುಖಂ=ಸುಖದಿಂದ; ನ್ಯವಸನ್=ನೆಲೆಸಿದರು
ಅನುವಾದ:ನಂತರ ರಾಮನು ಗುಹ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಹಾಗೂ ಸೀತೆಯ ಸಹಿತ ಕಾಡಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತ ಬಹಳ ನದಿಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತ, (ಭಾರದ್ವಾಜನ ಆಶ್ರಮ ತಲುಪಿ, ಗುಹನನ್ನು ಅಲ್ಲೆ ಬಿಟ್ಟು) ಭಾರದ್ವಾಜನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಚಿತ್ರಕೂಟವನ್ನು ತಲುಪಿ, ರಮ್ಯವಾದ ಪರ್ಣಕುಟಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ದೇವಗಂಧರ್ವರಂತೆ ಸುಖದಿಂದ ನೆಲೆಸಿದರು.
♦
ಚಿತ್ರಕೂಟಂ ಗತೇ ರಾಮೇ ಪುತ್ರಶೋಕಾತುರಸ್ತಥಾ||1.32||
ರಾಜಾ ದಶರಥಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಜಗಾಮ ವಿಲಪನ್ಸುತಮ್|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ರಾಜಾ ದಶರಥಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಜಗಾಮ ವಿಲಪನ್ಸುತಮ್|
ಅನ್ವಯ:ರಾಮೇ ತಥಾ ಚಿತ್ರಕೂಟಮ್ ಗತೇ ಪುತ್ರ ಶೋಕಾತುರಃ ರಾಜಾ ದಶರಥಃ ಸುತಂ ವಿಲಾಪಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಜಗಾಮ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮೇ=ರಾಮನ; ಚಿತ್ರಕೂಟಮ್=ಚಿತ್ರಕೂಟಕ್ಕೆ; ಗತೇ=ಹೋದ ನಂತರ; ಪುತ್ರ ಶೋಕಾತುರಃ=ಪುತ್ರ ಶೋಕದಿಂದ; ರಾಜಾ ದಶರಥಃ=ರಾಜಾ ದಶರಥನು; ಸುತಂ=ಮಗನ; ವಿಲಾಪಂ=ಶೋಕದಿಂದ; ಸ್ವರ್ಗಂ=ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ; ಜಗಾಮ=ಹೋದನು;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಚಿತ್ರಕೂಟಕ್ಕೆ ಹೋದಮೇಲೆ ರಾಜಾ ದಶರಥನು ಪುತ್ರ ಶೋಕದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತ, ಮಗನಿಗಾಗಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮೇ=ರಾಮನ; ಚಿತ್ರಕೂಟಮ್=ಚಿತ್ರಕೂಟಕ್ಕೆ; ಗತೇ=ಹೋದ ನಂತರ; ಪುತ್ರ ಶೋಕಾತುರಃ=ಪುತ್ರ ಶೋಕದಿಂದ; ರಾಜಾ ದಶರಥಃ=ರಾಜಾ ದಶರಥನು; ಸುತಂ=ಮಗನ; ವಿಲಾಪಂ=ಶೋಕದಿಂದ; ಸ್ವರ್ಗಂ=ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ; ಜಗಾಮ=ಹೋದನು;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಚಿತ್ರಕೂಟಕ್ಕೆ ಹೋದಮೇಲೆ ರಾಜಾ ದಶರಥನು ಪುತ್ರ ಶೋಕದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತ, ಮಗನಿಗಾಗಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರಿದನು.
♦
ಗತೇ ತು ತಸ್ಮಿನ್ ಭರತೋ ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖೈರ್ದ್ವಿಜೈಃ||1.33||
ನಿಯುಜ್ಯಮಾನೋ ರಾಜ್ಯಾಯ ನೈಚ್ಛದ್ ರಾಜ್ಯಂ ಮಹಾಬಲಃ|
ಸ ಜಗಾಮ ವನಂ ವೀರೋ ರಾಮಪಾದಪ್ರಸಾದಕಃ||1.34||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ನಿಯುಜ್ಯಮಾನೋ ರಾಜ್ಯಾಯ ನೈಚ್ಛದ್ ರಾಜ್ಯಂ ಮಹಾಬಲಃ|
ಸ ಜಗಾಮ ವನಂ ವೀರೋ ರಾಮಪಾದಪ್ರಸಾದಕಃ||1.34||
ಅನ್ವಯ:ತಸ್ಮಿನ್ ಗತೇ ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖೈಃ ದ್ವಿಜೈಃ ರಾಜ್ಯಾಯ ನಿಯುಜ್ಯಮಾನಃ ಮಹಾಬಲಃ ಭರತಃ ತು ರಾಜ್ಯಮ್ ನ ಇಚ್ಛತ್ ವೀರಃ ಸಃ ರಾಮಪಾದ ಪ್ರಸಾದಕಃ ವನಂ ಜಗಾಮ<>
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತಸ್ಮಿನ್=ಅವನಲ್ಲಿ; ಗತೇ=ಹೋದ; ಭರತಃ=ಭರತನು; ತು=ಆದರೆ; ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖೈಃ=ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖೈ=ವಸಿಷ್ಠ ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಮುಖರಿಗೆ; ದ್ವಿಜೈಃ=ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ; ರಾಜ್ಯಾಯ ನಿಯುಜ್ಯಮಾನಃ=ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ; ಮಹಾಬಲಃ=ಮಹಾಬಲನು; ರಾಜ್ಯಮ್=ರಾಜ್ಯವನ್ನು; ನ= ಇಚ್ಛತ್=ಇಚ್ಛಿಸಿದೇ; ವೀರಃ ಸಃ=ಆ ವೀರನು; ರಾಮಪಾದ ಪ್ರಸಾದಕಃ=ರಾಮನ ಪಾದದ ಪ್ರಸಾದಕ್ಕಾಗಿ; ವನಂ=ಕಾಡಿಗೆ; ಜಗಾಮ=ಹೋದನು;
ಅನುವಾದ:ಅವನು(ದಶರಥನು) ಸ್ವರ್ಗಸೇರಿದ ಮೇಲೆ ವಸಿಷ್ಠ ಇತ್ಯಾದಿ ಋಷಿಗಳಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟ ವೀರನಾದ ಭರತನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದೆ ರಾಮನ ಪಾದಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗಿ (ರಾಜ್ಯ ಆಳಲು ಬರಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಲು) ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದನು.
ಅನುವಾದ:ಅವನು(ದಶರಥನು) ಸ್ವರ್ಗಸೇರಿದ ಮೇಲೆ ವಸಿಷ್ಠ ಇತ್ಯಾದಿ ಋಷಿಗಳಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟ ವೀರನಾದ ಭರತನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದೆ ರಾಮನ ಪಾದಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗಿ (ರಾಜ್ಯ ಆಳಲು ಬರಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಲು) ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದನು.
♦
ಗತ್ವಾ ತು ಸುಮಹಾತ್ಮಾನಂ ರಾಮಂ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಮ್|
ಅಯಾಚದ್ ಭ್ರಾತರಂ ರಾಮಮ್ ಆರ್ಯಭಾವಪುರಸ್ಕೃತಃ||1.35||
ತ್ವಮೇವ ರಾಜಾ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಇತಿ ರಾಮಂ ವಚೋಬ್ರವೀತ್|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಅಯಾಚದ್ ಭ್ರಾತರಂ ರಾಮಮ್ ಆರ್ಯಭಾವಪುರಸ್ಕೃತಃ||1.35||
ತ್ವಮೇವ ರಾಜಾ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಇತಿ ರಾಮಂ ವಚೋಬ್ರವೀತ್|
ಅನ್ವಯ:ಆರ್ಯಭಾವಪುರಸ್ಕೃತಃ ಸುಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಮ್ ರಾಮಂ ಗತ್ವಾ ತು ಭ್ರಾತರಂ ರಾಮಂ ಅಯಾಚತ್. ಧರ್ಮಜ್ಞಃ ತ್ವಮೇವ ರಾಜಾ ಇತಿ ವಚಃ ಅಬ್ರವೀತ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಆರ್ಯಭಾವಪುರಸ್ಕೃತಃ=ಪರಮ ಪೂಜ್ಯ ಭಾವದಿಂದ; ರಾಮಂ=ರಾಮನನ್ನು; ಗತ್ವಾ=ಹೋಗಿ, ತಲುಪಿ; ತು=ನಿಜವಾಗಿ; ಭ್ರಾತರಂ=ಸಹೋದರನನ್ನು; ರಾಮಂ=ರಾಮನನ್ನು; ಅಯಾಚತ್=ಯಾಚಿಸಿದನು, ಬೇಡದನು; ತ್ವಮೇವ=ನೀನೇ; ರಾಜಾ ಇತಿ=ರಾಜನು ಎಂದು; ವಚಃ=ಮಾತನ್ನು; ಅಬ್ರವೀತ್=ಹೇಳಿದನು;
ಅನುವಾದ:ಸದ್ಭಾವನಾಯುಕ್ತನಾದ ಭರತನು ಮಹಾತ್ಮನಾದ, ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮನಾದ ರಾಮನಿದ್ದಲ್ಲಿ ತಲುಪಿ ಅಣ್ಣ ರಾಮನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ಹಾಗೂ "ಧರ್ಮಜ್ಞನೇ, ನೀನೇ ರಾಜನು" ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಆರ್ಯಭಾವಪುರಸ್ಕೃತಃ=ಪರಮ ಪೂಜ್ಯ ಭಾವದಿಂದ; ರಾಮಂ=ರಾಮನನ್ನು; ಗತ್ವಾ=ಹೋಗಿ, ತಲುಪಿ; ತು=ನಿಜವಾಗಿ; ಭ್ರಾತರಂ=ಸಹೋದರನನ್ನು; ರಾಮಂ=ರಾಮನನ್ನು; ಅಯಾಚತ್=ಯಾಚಿಸಿದನು, ಬೇಡದನು; ತ್ವಮೇವ=ನೀನೇ; ರಾಜಾ ಇತಿ=ರಾಜನು ಎಂದು; ವಚಃ=ಮಾತನ್ನು; ಅಬ್ರವೀತ್=ಹೇಳಿದನು;
ಅನುವಾದ:ಸದ್ಭಾವನಾಯುಕ್ತನಾದ ಭರತನು ಮಹಾತ್ಮನಾದ, ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮನಾದ ರಾಮನಿದ್ದಲ್ಲಿ ತಲುಪಿ ಅಣ್ಣ ರಾಮನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ಹಾಗೂ "ಧರ್ಮಜ್ಞನೇ, ನೀನೇ ರಾಜನು" ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
♦
ರಾಮೋಪಿ ಪರಮೋದಾರಃ ಸುಮುಖಃ ಸುಮಹಾಯಶಾಃ||1.36||
ನ ಚೇಚ್ಛತ್ ಪಿತುರಾದೇಶಾತ್ ರಾಜ್ಯಂ ರಾಮೋ ಮಹಾಬಲಃ|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ನ ಚೇಚ್ಛತ್ ಪಿತುರಾದೇಶಾತ್ ರಾಜ್ಯಂ ರಾಮೋ ಮಹಾಬಲಃ|
ಅನ್ವಯ:ರಾಮಃ ಅಪಿ ಪರಮೋದಾರಃ ಸುಮುಖಃ ಸುಮಹಾಯಶಾಃ. ಪಿತುಃ ಆದೇಶಾತ್ ರಾಮಃ ರಾಜ್ಯಂ ನ ಚ ಇಚ್ಛತ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮಃ ಅಪಿ=ರಾಮನಾದರೋ;ಪರಮೋದಾರಃ=ಪರಮ ಉದಾರಿಯು; ಸುಮಹಾಯಶಃ=ಮಹಾ ಯಶಸ್ವಿಯು; ಪಿತುಃ=ತಂದೆಯ; ಆದೇಶಾತ್=ಆದೇಶದಿಂದ; ರಾಜ್ಯಂ=ರಾಜ್ಯವನ್ನು; ನ ಇಚ್ಛತ್=ಇಚ್ಛಿಸುವದಿಲ್ಲ.
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಅತ್ಯಂತ ದಯಾಳುವನಾಗಿದ್ದರೂ, ಸದಾ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದರೂ, ತನ್ನ ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದರೂ, ತನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರು ಬಯಸಿದುದನ್ನೆಲ್ಲ ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದರೂ, ರಾಮನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸಲು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಲಿಲ್ಲ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮಃ ಅಪಿ=ರಾಮನಾದರೋ;ಪರಮೋದಾರಃ=ಪರಮ ಉದಾರಿಯು; ಸುಮಹಾಯಶಃ=ಮಹಾ ಯಶಸ್ವಿಯು; ಪಿತುಃ=ತಂದೆಯ; ಆದೇಶಾತ್=ಆದೇಶದಿಂದ; ರಾಜ್ಯಂ=ರಾಜ್ಯವನ್ನು; ನ ಇಚ್ಛತ್=ಇಚ್ಛಿಸುವದಿಲ್ಲ.
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಅತ್ಯಂತ ದಯಾಳುವನಾಗಿದ್ದರೂ, ಸದಾ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದರೂ, ತನ್ನ ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದರೂ, ತನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರು ಬಯಸಿದುದನ್ನೆಲ್ಲ ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದರೂ, ರಾಮನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸಲು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಲಿಲ್ಲ.
♦
ಪಾದುಕೇ ಚಾಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಾಯ ನ್ಯಾಸಂ ದತ್ತ್ವಾ ಪುನಃ ಪುನಃ||138||
ನಿವರ್ತಯಾಮಾಸ ತತೋ ಭರತಂ ಭರತಾಗ್ರಜಃ|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ನಿವರ್ತಯಾಮಾಸ ತತೋ ಭರತಂ ಭರತಾಗ್ರಜಃ|
ಅನ್ವಯ:ತತಃ ಅಸ್ಯ ಪಾದುಕೇ ರಾಜ್ಯಾಯ ನ್ಯಾಸಂ ದತ್ತ್ವಾ ಭರತಾಗ್ರಜಃ ಭರತಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಿವರ್ತಯಾಮಾಸ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ, ಆಮೇಲೆ; ಅಸ್ಯ=ಅವನಿಗೆ; ಪಾದುಕೇ=ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು; ರಾಜ್ಯಾಯ ನ್ಯಾಸಂ=ರಾಜ್ಯದ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ; ದತ್ತ್ವಾ=ಕೊಟ್ಟು; ಭರತಂ=ಭರತನನ್ನು; ಪುನಃ ಪುನಃ=ಪದೇ ಪದೇ; ನಿವರ್ತಯಾಮಾಸ=ತಿರುಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದನು;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ತನ್ನ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಭರತನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು, ಅವನಿಗೆ ಪದೇ ಪದೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿ ತಿರುಗಿಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟನು.
♦
ಸ ಕಾಮಮನವಾಪ್ಯೈವ ರಾಮಪಾದಾವುಪಸ್ಪೃಶನ್||1.38||
ನಂದೀಗ್ರಾಮೇऽಕರೋದ್ರಾಜ್ಯಂ ರಾಮಾಗಮನಕಾಂಕ್ಷಯಾ|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ನಂದೀಗ್ರಾಮೇऽಕರೋದ್ರಾಜ್ಯಂ ರಾಮಾಗಮನಕಾಂಕ್ಷಯಾ|
ಅನ್ವಯ:ಸಃ ಕಾಮಮ್ ಅನವಾಪ್ಯ ಏವ ರಾಮಪಾದೌ ಉಪಸ್ಪೃಶನ್ ರಾಮಾಗಮನಕಾಂಕ್ಷಯಾ ನಂದೀಗ್ರಾಮೇ ರಾಜ್ಯಂ ಅಕರೋತ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಃ=ಅವನು; ಕಾಮಮ್ ಅನವಾಪ್ಯ=ಆಸೆ ಈಡೇರದೇ; ರಾಮಪಾದೌ=ರಾಮನ ಪಾದಗಳನ್ನು; ಉಪಸ್ಪೃಶನ್=ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ,ನಮಸ್ಕರಿಸಿ; ರಾಮಾಗಮನಕಾಂಕ್ಷಯಾ=ರಾಮನ ಆಗಮನದ ನಿರಿಕ್ಷೆಯಿಂದ; ನಂದೀಗ್ರಾಮೇ=ನಂದೀಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ; ರಾಜ್ಯಂ=ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು; ಅಕರೋತ್=ಮಾಡಿದನು;
ಅನುವಾದ: ತನ್ನ ಆಸೆ (ರಾಮನನ್ನು ಮರಳಿ ತರಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ) ಈಡೇರದೇ, ಭರತನು ರಾಮನ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡಿ ಅವನ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ತಂದು, ಅವನ ಆಗಮನವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತ ನಂದೀಗ್ರಾಮದಿಂದ ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಃ=ಅವನು; ಕಾಮಮ್ ಅನವಾಪ್ಯ=ಆಸೆ ಈಡೇರದೇ; ರಾಮಪಾದೌ=ರಾಮನ ಪಾದಗಳನ್ನು; ಉಪಸ್ಪೃಶನ್=ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ,ನಮಸ್ಕರಿಸಿ; ರಾಮಾಗಮನಕಾಂಕ್ಷಯಾ=ರಾಮನ ಆಗಮನದ ನಿರಿಕ್ಷೆಯಿಂದ; ನಂದೀಗ್ರಾಮೇ=ನಂದೀಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ; ರಾಜ್ಯಂ=ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು; ಅಕರೋತ್=ಮಾಡಿದನು;
ಅನುವಾದ: ತನ್ನ ಆಸೆ (ರಾಮನನ್ನು ಮರಳಿ ತರಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ) ಈಡೇರದೇ, ಭರತನು ರಾಮನ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡಿ ಅವನ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ತಂದು, ಅವನ ಆಗಮನವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತ ನಂದೀಗ್ರಾಮದಿಂದ ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡಿದನು.
♦
ಗತೇ ತು ಭರತೇ ಶ್ರೀಮಾನ್ಸತ್ಯಸಂಧೋ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ||1.39||
ರಾಮಸ್ತು ಪುನರಾಲಕ್ಷ್ಯ ನಾಗರಸ್ಯ ಜನಸ್ಯ ಚ|
ತತ್ರಾಗಮನಮೇಕಾಗ್ರೋ ದಂಡಕಾನ್ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ||1.40||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ರಾಮಸ್ತು ಪುನರಾಲಕ್ಷ್ಯ ನಾಗರಸ್ಯ ಜನಸ್ಯ ಚ|
ತತ್ರಾಗಮನಮೇಕಾಗ್ರೋ ದಂಡಕಾನ್ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ||1.40||
ಅನ್ವಯ:ಭರತೇ ಗತೇ ತು ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸತ್ಯಸಂಧಃ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ ರಾಮಃ ತು ನಾಗರಸ್ಯ ಜನಸ್ಯ ಚ ಪುನಃ ತತ್ರಾಗಮನಮ್ ಆಲಕ್ಷ್ಯ ಏಕಾಗ್ರಃ ದಂಡಕಾನ್ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಭರತೇ=ಭರತನ; ಗತೇ=ಹೋದ ಮೇಲೆ; ತು=ಆದರೆ; ಸತ್ಯಸಂಧಃ=ಸತ್ಯಸಂಧನಾದ; ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ=ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ; ರಾಮಃ ತು=ರಾಮನಾದರೋ; ನಾಗರಸ್ಯ ಜನಸ್ಯ=ನಗರದ ಜನರ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಪುನಃ=ಮತ್ತೆ; ಆಗಮನಮ್ ಆಲಕ್ಷ್ಯ=ಆಗಮನವನ್ನು ಊಹಿಸಿ; ದಂಡಕಾನ್=ದಂಡಕಾರಣ್ಯವನ್ನು; ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ=ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು
ಅನುವಾದ:ಭರತನು ತಿರುಗಿ ಹೋದ ಮೇಲೆ ರಾಮನು, ಅವನು ಅಥವಾ ನಗರದ ಜನರು ಪದೇ ಪದೇ ಬರಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಿ ಚಿತ್ರಕೂಟದಿಂದ ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ಅನುವಾದ:ಭರತನು ತಿರುಗಿ ಹೋದ ಮೇಲೆ ರಾಮನು, ಅವನು ಅಥವಾ ನಗರದ ಜನರು ಪದೇ ಪದೇ ಬರಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಿ ಚಿತ್ರಕೂಟದಿಂದ ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
♦
ಪ್ರವಿಶ್ಯ ತು ಮಹಾರಣ್ಯಂ ರಾಮೋ ರಾಜೀವಲೋಚನಃ|
ವಿರಾಧಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಹತ್ವಾ ಶರಭಂಗಂ ದದರ್ಶ ಹ||1.41||
ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚಾಪ್ಯಗಸ್ತ್ಯಂ ಚ ಅಗಸ್ತ್ಯಭ್ರಾತರಂ ತಥಾ|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ವಿರಾಧಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಹತ್ವಾ ಶರಭಂಗಂ ದದರ್ಶ ಹ||1.41||
ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚಾಪ್ಯಗಸ್ತ್ಯಂ ಚ ಅಗಸ್ತ್ಯಭ್ರಾತರಂ ತಥಾ|
ಅನ್ವಯ:ರಾಜೀವಲೋಚನಃ ರಾಮಃ ಮಹಾರಣ್ಯಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ತು ವಿರಾಧಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಹತ್ವಾ ಶರಭಂಗಂ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚಾಪ್ಯಗಸ್ತ್ಯಂ ಚ ಅಗಸ್ತ್ಯಭ್ರಾತರಂ ತಥಾ ದದರ್ಶ ಹ
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಜೀವಲೋಚನಃ=ಕಮಲದಂತಹ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವವನು; ಮಹಾರಣ್ಯಂ=ಮಹಾ ಅರಣ್ಯವನ್ನು (ದಂಡಕಾರಣ್ಯವನ್ನು); ಪ್ರವಿಶ್ಯ=ಪ್ರವೇಶಿಸಿ; ತು=ಆದರೆ; ವಿರಾಧಂ ರಾಕ್ಷಸಂ=ವಿರಾಧನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು; ಹತ್ವಾ=ಕೊಂದು; ಶರಭಂಗಂ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚಾಪ್ಯಗಸ್ತ್ಯಂ ಚ =ಶರಭಂಗ, ಸುತೀಕ್ಷ್ಣ, ಅಗಸ್ತ್ಯರನ್ನು; ಅಗಸ್ತ್ಯಭ್ರಾತರಂ = ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಸಹೋದರನನ್ನು; ತಥಾ=ಹಾಗೆ; ದದರ್ಶ=ನೋಡಿದನು; ಹ=ನಿಜವಾಗಿ;
ಅನುವಾದ:ಮಹಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ರಾಜೀವಲೋಚನ ರಾಮನು ವಿರಾಧ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಂದು, ನಂತರ ಶರಭಂಗ, ಸುತೀಕ್ಷ್ಣ, ಅಗಸ್ತ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಸಹೋದರರನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಜೀವಲೋಚನಃ=ಕಮಲದಂತಹ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವವನು; ಮಹಾರಣ್ಯಂ=ಮಹಾ ಅರಣ್ಯವನ್ನು (ದಂಡಕಾರಣ್ಯವನ್ನು); ಪ್ರವಿಶ್ಯ=ಪ್ರವೇಶಿಸಿ; ತು=ಆದರೆ; ವಿರಾಧಂ ರಾಕ್ಷಸಂ=ವಿರಾಧನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು; ಹತ್ವಾ=ಕೊಂದು; ಶರಭಂಗಂ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚಾಪ್ಯಗಸ್ತ್ಯಂ ಚ =ಶರಭಂಗ, ಸುತೀಕ್ಷ್ಣ, ಅಗಸ್ತ್ಯರನ್ನು; ಅಗಸ್ತ್ಯಭ್ರಾತರಂ = ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಸಹೋದರನನ್ನು; ತಥಾ=ಹಾಗೆ; ದದರ್ಶ=ನೋಡಿದನು; ಹ=ನಿಜವಾಗಿ;
ಅನುವಾದ:ಮಹಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ರಾಜೀವಲೋಚನ ರಾಮನು ವಿರಾಧ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಂದು, ನಂತರ ಶರಭಂಗ, ಸುತೀಕ್ಷ್ಣ, ಅಗಸ್ತ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಸಹೋದರರನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದನು.
♦
ಅಗಸ್ತ್ಯವಚನಾಚ್ಚೈವ ಜಗ್ರಾಹೈಂದ್ರಂ ಶರಾಸನಮ್||1.42||
ಖಡ್ಗಂ ಚ ಪರಮಪ್ರೀತಸ್ತೂಣೀ ಚಾಕ್ಷಯಸಾಯಕೌ|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಖಡ್ಗಂ ಚ ಪರಮಪ್ರೀತಸ್ತೂಣೀ ಚಾಕ್ಷಯಸಾಯಕೌ|
ಅನ್ವಯ:ಅಗಸ್ತ್ಯ ವಚನಾತ್ ಚ ಏವ ಐಂದ್ರಂ ಶರಾಸನಮ್ ಖಡ್ಗ ಚ ತೂಣೀ ಚ ಅಕ್ಷಯ ಸಾಯಕೌ ಪರಮಪ್ರೀತಃ ಜಗ್ರಾಹ್ಯ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಅಗಸ್ತ್ಯ ವಚನಾತ್=ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಾತಿನಂತೆ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಏವ=ಅದರಿಂದಲೇ; ಐಂದ್ರಂ ಶರಾಸನಮ್=ಇಂದ್ರನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು; ಖಡ್ಗ ಚ=ಹಾಗೂ ಖಡ್ಗವನ್ನು; ತೂಣೀ ಚ=ಹಾಗೂ ಬತ್ತಳಿಕೆಯನ್ನು; ಅಕ್ಷಯ ಸಾಯಕೌ=ಎರಡು ಅಕ್ಷಯವಾಗಿ, ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಬಾಣಗಳು; ಪರಮಪ್ರೀತಃ=ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ; ಜಗ್ರಾಹ್ಯ=ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು
ಅನುವಾದ:ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಮಾತಿನಂತೆ ರಾಮನು ಇಂದ್ರನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು, ಅದರ ಬತ್ತಳಿಕೆಯನ್ನು, ಕ್ಷಯವಾಗದ ಎರಡು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಪರಮಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಅಗಸ್ತ್ಯ ವಚನಾತ್=ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಾತಿನಂತೆ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಏವ=ಅದರಿಂದಲೇ; ಐಂದ್ರಂ ಶರಾಸನಮ್=ಇಂದ್ರನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು; ಖಡ್ಗ ಚ=ಹಾಗೂ ಖಡ್ಗವನ್ನು; ತೂಣೀ ಚ=ಹಾಗೂ ಬತ್ತಳಿಕೆಯನ್ನು; ಅಕ್ಷಯ ಸಾಯಕೌ=ಎರಡು ಅಕ್ಷಯವಾಗಿ, ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಬಾಣಗಳು; ಪರಮಪ್ರೀತಃ=ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ; ಜಗ್ರಾಹ್ಯ=ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು
ಅನುವಾದ:ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಮಾತಿನಂತೆ ರಾಮನು ಇಂದ್ರನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು, ಅದರ ಬತ್ತಳಿಕೆಯನ್ನು, ಕ್ಷಯವಾಗದ ಎರಡು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಪರಮಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.
♦
ವಸತಸ್ತಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ವನೇ ವನಚರೈಃ ಸಹ||1.43||
ಋಷಯೋऽಭ್ಯಾಗಮನ್ಸರ್ವೇ ವಧಾಯಾಸುರರಕ್ಷಸಾಮ್|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಋಷಯೋऽಭ್ಯಾಗಮನ್ಸರ್ವೇ ವಧಾಯಾಸುರರಕ್ಷಸಾಮ್|
ಅನ್ವಯ: ವನೇ ವನಚರೈಃ ಸಹ ವಸತಃ ತಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ಋಷಯಃ ಸರ್ವೇ ಅಸುರ ರಕ್ಷಸಾಮ್ ವಧಾಯ ಅಭಿ ಆಗಮನ್
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ವನಚರೈಃ ಸಹ=ವನಚರಿಗಳ ಜೊತೆ; ವನೇ=ಕಾಡಲ್ಲಿ; ವಸತಃ=ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ತಸ್ಯ=ಅವನ; ರಾಮಸ್ಯ=ರಾಮನ; ಋಷಯಃ=ಋಷಿಗಳು; ಸರ್ವೇ=ಎಲ್ಲರು; ಅಸುರ ರಕ್ಷಸಾಮ್=ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು; ವಧಾಯ=ಕೊಲ್ಲಲು; ಅಭಿ ಆಗಮನ್=ಬಂದರು;
ಅನುವಾದ:ಒಂದು ದಿನ ವನಚರಿಗಳ ಜೊತೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಮನ ಹತ್ತಿರ ರಾಕ್ಷಸರ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಬೇಕೆನ್ನುತ್ತ ಎಲ್ಲ ಋಷಿಗಳು ಬಂದರು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ವನಚರೈಃ ಸಹ=ವನಚರಿಗಳ ಜೊತೆ; ವನೇ=ಕಾಡಲ್ಲಿ; ವಸತಃ=ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ತಸ್ಯ=ಅವನ; ರಾಮಸ್ಯ=ರಾಮನ; ಋಷಯಃ=ಋಷಿಗಳು; ಸರ್ವೇ=ಎಲ್ಲರು; ಅಸುರ ರಕ್ಷಸಾಮ್=ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು; ವಧಾಯ=ಕೊಲ್ಲಲು; ಅಭಿ ಆಗಮನ್=ಬಂದರು;
ಅನುವಾದ:ಒಂದು ದಿನ ವನಚರಿಗಳ ಜೊತೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಮನ ಹತ್ತಿರ ರಾಕ್ಷಸರ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಬೇಕೆನ್ನುತ್ತ ಎಲ್ಲ ಋಷಿಗಳು ಬಂದರು.
♦
ಸ ತೇಷಾಂ ಪ್ರತಿಶುಶ್ರಾವ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ತಥಾ ವನೇ||1.44||
ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಶ್ಚ ರಾಮೇಣ ವಧಃ ಸಂಯತಿ ರಕ್ಷಸಾಮ್|
ಋಷೀಣಾಮಗ್ನಿಕಲ್ಪಾನಾಂ ದಂಡಕಾರಣ್ಯವಾಸಿನಾಮ್||1.45||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಶ್ಚ ರಾಮೇಣ ವಧಃ ಸಂಯತಿ ರಕ್ಷಸಾಮ್|
ಋಷೀಣಾಮಗ್ನಿಕಲ್ಪಾನಾಂ ದಂಡಕಾರಣ್ಯವಾಸಿನಾಮ್||1.45||
ಅನ್ವಯ:ಸಃ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಮ್ ವನೇ ಅಗ್ನಿ ಕಲ್ಪಾನಾಮ್ ದಂಡಕಾರಣ್ಯವಾಸಿನಾಮ್ ಋಷೀನಾಮ್ ತೇಷಾಮ್ ತಥಾ ಪ್ರತಿಶುಶ್ರಾವ ರಾಮೇಣ ಚ ರಕ್ಷಸಾಮ್ ಸಂಯತಿ ವಧಃ ಚ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಃ
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಃ=ಅವನು; ರಾಕ್ಷಸಾನಾಮ್=ರಾಕ್ಷಸರ; ವನೇ=ಕಾಡಲ್ಲಿ; ಅಗ್ನಿ ಕಲ್ಪಾನಾಮ್=ಅಗ್ನಿಯಂತಹ ತೇಜಸ್ವಿಗಳ; ದಂಡಕಾರಣ್ಯವಾಸಿನಾಮ್=ದಂಡಕಾರಣ್ಯ ವಾಸಿಗಳಾದ; ಋಷೀನಾಮ್=ಋಷಿಗಳ; ತೇಷಾಮ್=ಅವರ; ಪ್ರತಿಶುಶ್ರಾವ=ಕೇಳಿದನು; ತಥಾ=ಹಾಗೆ; ರಾಮೇಣ=ರಾಮನಿಂದ; ಚ=ಹಾಗೂ; ರಕ್ಷಸಾಮ್=ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು;ಸಂಯತಿ=ಎದುರಿಸಿ; ವಧಃ=ವಧೆ; ಚ=ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಃ=ಭರವಸೆ ನೀಡಿದನು;
ಅನುವಾದ:ಅವನು (ರಾಮನು) ರಾಕ್ಷಸರ ಕಾಡಾಗಿ ಬಿಟ್ಟ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದಂಡಕಾರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಾದ ಅಗ್ನಿಕಲ್ಪದಂತಹ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾದ ಋಷಿಗಳ ಅಹವಾಲನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಆ ರಾಕ್ಷಸರ ವಧೆಯನ್ನು ಮಾಡುವದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಃ=ಅವನು; ರಾಕ್ಷಸಾನಾಮ್=ರಾಕ್ಷಸರ; ವನೇ=ಕಾಡಲ್ಲಿ; ಅಗ್ನಿ ಕಲ್ಪಾನಾಮ್=ಅಗ್ನಿಯಂತಹ ತೇಜಸ್ವಿಗಳ; ದಂಡಕಾರಣ್ಯವಾಸಿನಾಮ್=ದಂಡಕಾರಣ್ಯ ವಾಸಿಗಳಾದ; ಋಷೀನಾಮ್=ಋಷಿಗಳ; ತೇಷಾಮ್=ಅವರ; ಪ್ರತಿಶುಶ್ರಾವ=ಕೇಳಿದನು; ತಥಾ=ಹಾಗೆ; ರಾಮೇಣ=ರಾಮನಿಂದ; ಚ=ಹಾಗೂ; ರಕ್ಷಸಾಮ್=ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು;ಸಂಯತಿ=ಎದುರಿಸಿ; ವಧಃ=ವಧೆ; ಚ=ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಃ=ಭರವಸೆ ನೀಡಿದನು;
ಅನುವಾದ:ಅವನು (ರಾಮನು) ರಾಕ್ಷಸರ ಕಾಡಾಗಿ ಬಿಟ್ಟ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದಂಡಕಾರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಾದ ಅಗ್ನಿಕಲ್ಪದಂತಹ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾದ ಋಷಿಗಳ ಅಹವಾಲನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಆ ರಾಕ್ಷಸರ ವಧೆಯನ್ನು ಮಾಡುವದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದನು.
♦
ತೇನ ತತ್ರೈವ ವಸತಾ ಜನಸ್ಥಾನನಿವಾಸಿನೀ|
ವಿರೂಪಿತಾ ಶೂರ್ಪಣಖಾ ರಾಕ್ಷಸೀ ಕಾಮರೂಪಿಣೀ||1.46||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ವಿರೂಪಿತಾ ಶೂರ್ಪಣಖಾ ರಾಕ್ಷಸೀ ಕಾಮರೂಪಿಣೀ||1.46||
ಅನ್ವಯ:ತತ್ರ ಏವ ವಸತಾ ತೇನ ಜನಸ್ಥಾನ ನಿವಾಸಿನೀ ರಾಕ್ಷಸೀ ಕಾಮರೂಪಿಣೀ ಶೂರ್ಪಣಖಾ ವಿರೂಪಿತಾ
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತ್ರ ಏವ=ಅಲ್ಲಿಯೇ; ವಸತಾ=ವಾಸಿಸಿದ; ತೇನ=ಅವನಿಂದ; ಜನಸ್ಥಾನ ನಿವಾಸಿನೀ=ಜನಸ್ಥಾನ ಎಂಬಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ; ರಾಕ್ಷಸೀ=ರಾಕ್ಷಸಿ; ಕಾಮರೂಪಿಣೀ=ಬೇಕಾದ ರೂಪ ಧರಿಸಬಲ್ಲ; ಶೂರ್ಪಣಖಾ=ಶೂರ್ಪಣಖಾ; ವಿರೂಪಿತಾ=ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಅಲ್ಲಿರುವಾಗ ಜನಸ್ಥಾನ ಎಂಬ ಊರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಕಾಮರೂಪಿಯಾದ (ಬೇಕಾದ ರೂಪ ಧರಿಸಬಲ್ಲ), ಶೂರ್ಪನಖಿ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸಿಯನ್ನು ಮೂಗು, ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತ್ರ ಏವ=ಅಲ್ಲಿಯೇ; ವಸತಾ=ವಾಸಿಸಿದ; ತೇನ=ಅವನಿಂದ; ಜನಸ್ಥಾನ ನಿವಾಸಿನೀ=ಜನಸ್ಥಾನ ಎಂಬಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ; ರಾಕ್ಷಸೀ=ರಾಕ್ಷಸಿ; ಕಾಮರೂಪಿಣೀ=ಬೇಕಾದ ರೂಪ ಧರಿಸಬಲ್ಲ; ಶೂರ್ಪಣಖಾ=ಶೂರ್ಪಣಖಾ; ವಿರೂಪಿತಾ=ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಅಲ್ಲಿರುವಾಗ ಜನಸ್ಥಾನ ಎಂಬ ಊರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಕಾಮರೂಪಿಯಾದ (ಬೇಕಾದ ರೂಪ ಧರಿಸಬಲ್ಲ), ಶೂರ್ಪನಖಿ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸಿಯನ್ನು ಮೂಗು, ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಿದನು.
♦
ತತಃ ಶೂರ್ಪಣಖಾವಾಕ್ಯಾದುದ್ಯುಕ್ತಾನ್ಸರ್ವರಾಕ್ಷಸಾನ್|
ಖರಂ ತ್ರಿಶಿರಸಂ ಚೈವ ದೂಷಣಂ ಚೈವ ರಾಕ್ಷಸಮ್||1.47||
ನಿಜಘಾನ ರಣೇ ರಾಮಸ್ತೇಷಾಂ ಚೈವ ಪದಾನುಗಾನ್|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಖರಂ ತ್ರಿಶಿರಸಂ ಚೈವ ದೂಷಣಂ ಚೈವ ರಾಕ್ಷಸಮ್||1.47||
ನಿಜಘಾನ ರಣೇ ರಾಮಸ್ತೇಷಾಂ ಚೈವ ಪದಾನುಗಾನ್|
ಅನ್ವಯ:ತತಃ ಶೂರ್ಪಣಖಾ ವಾಕ್ಯಾತ್ ಉದ್ಯುಕ್ತಾನ್ ಸರ್ವರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಖರಂ ತ್ರಿಶಿರಸಂ ಚ ಏವ ದೂಷಣಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಚ ಏವ ಪದಾನುಗಾನ್ ಚ ಏವ ರಣೇ ರಾಮಃ ತೇಷಾಂ ನಿಜಘಾನ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ಶೂರ್ಪಣಖಾ ವಾಕ್ಯಾತ್=ಶೂರ್ಪನಿಖಿಯ ಮಾತಿನಿಂದ; ಉದ್ಯುಕ್ತಾನ್=ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ; ಸರ್ವರಾಕ್ಷಸಾನ್=ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರು; ಖರಂ ತ್ರಿಶಿರಸಂ ಚ ಏವ=ಖರ ಹಾಗೂ ತ್ರಿಶಿರಸರು; ದೂಷಣಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಚ ಏವ=ದೂಷಣ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು; ಪದಾನುಗಾನ್=ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು; ಚ ಏವ=ಅವರೂ ಸಹ; ರಣೇ=ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ; ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ತೇಷಾಂ=ಅವರನ್ನು; ನಿಜಘಾನ=ಕೊಂದನು
ಅನುವಾದ:ಆಗ ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡು ರಾಕ್ಷಸರೆಲ್ಲ - ಖರ, ದೂಷಣ, ತ್ರಿಶಿರಸ ಹಾಗೂ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ರಾಮನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವನು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ವಧಿಸಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ಶೂರ್ಪಣಖಾ ವಾಕ್ಯಾತ್=ಶೂರ್ಪನಿಖಿಯ ಮಾತಿನಿಂದ; ಉದ್ಯುಕ್ತಾನ್=ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ; ಸರ್ವರಾಕ್ಷಸಾನ್=ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರು; ಖರಂ ತ್ರಿಶಿರಸಂ ಚ ಏವ=ಖರ ಹಾಗೂ ತ್ರಿಶಿರಸರು; ದೂಷಣಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಚ ಏವ=ದೂಷಣ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು; ಪದಾನುಗಾನ್=ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು; ಚ ಏವ=ಅವರೂ ಸಹ; ರಣೇ=ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ; ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ತೇಷಾಂ=ಅವರನ್ನು; ನಿಜಘಾನ=ಕೊಂದನು
ಅನುವಾದ:ಆಗ ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡು ರಾಕ್ಷಸರೆಲ್ಲ - ಖರ, ದೂಷಣ, ತ್ರಿಶಿರಸ ಹಾಗೂ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ರಾಮನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವನು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ವಧಿಸಿದನು.
♦
ವನೇ ತಸ್ಮಿನ್ನಿವಸತಾ ಜನಸ್ಥಾನನಿವಾಸಿನಾಮ್||1.47||
ರಕ್ಷಸಾಂ ನಿಹತಾನ್ಯಾಸನ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಚತುರ್ದಶ|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ರಕ್ಷಸಾಂ ನಿಹತಾನ್ಯಾಸನ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಚತುರ್ದಶ|
ಅನ್ವಯ:ತಸ್ಮಿನ್ ವನೇ ನಿವಸತಾ ಜನಸ್ಥಾನ ನಿವಾಸಿನಾಮ್ ರಕ್ಷಸಾಂ ಚತುರ್ದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ನಿಹತಾನ್ ಅಸನ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತಸ್ಮಿನ್=ಅಲ್ಲಿ; ವನೇ=ಕಾಡಲ್ಲಿ; ನಿವಸತಾ=ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ; ಜನಸ್ಥಾನ ನಿವಾಸಿನಾಮ್=ಜನಸ್ಥಾನದ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ; ಚತುರ್ದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ=ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ; ರಕ್ಷಸಾಂ=ರಾಕ್ಷಸರು; ನಿಹತಾನ್ ಅಸನ್=ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.
ಅನುವಾದ:ಆ ಕಾಡಲ್ಲಿ (ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ) ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ರಾಮನು ಅಲ್ಲಿಯ - ಜನಸ್ಥಾನದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ರಕ್ಷಸರನ್ನು ವಧೆ ಮಾಡಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತಸ್ಮಿನ್=ಅಲ್ಲಿ; ವನೇ=ಕಾಡಲ್ಲಿ; ನಿವಸತಾ=ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ; ಜನಸ್ಥಾನ ನಿವಾಸಿನಾಮ್=ಜನಸ್ಥಾನದ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ; ಚತುರ್ದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ=ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ; ರಕ್ಷಸಾಂ=ರಾಕ್ಷಸರು; ನಿಹತಾನ್ ಅಸನ್=ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.
ಅನುವಾದ:ಆ ಕಾಡಲ್ಲಿ (ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ) ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ರಾಮನು ಅಲ್ಲಿಯ - ಜನಸ್ಥಾನದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ರಕ್ಷಸರನ್ನು ವಧೆ ಮಾಡಿದನು.
♦
ತತೋ ಜ್ಞಾತಿವಧಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾವಣಃ ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಛಿತಃ||1.47||
ಸಹಾಯಂ ವರಯಾಮಾಸ ಮಾರೀಚಂ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಮ್|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಸಹಾಯಂ ವರಯಾಮಾಸ ಮಾರೀಚಂ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಮ್|
ಅನ್ವಯ:ತತಃ ರಾವಣಃ ಜ್ಞಾತಿವಧಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಛಿತಃ. ಮಾರೀಚಮ್ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಮ್ ಸಹಾಯಂ ವರಯಾಮಾಸ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ರಾವಣಃ=ರಾವಣನು; ಜ್ಞಾತಿವಧಂ=ಬಂಧುಗಳ ವಧೆಯನ್ನು; ಶ್ರುತ್ವಾ=ಕೇಳಿ; ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಛಿತಃ=ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮೂರ್ಛಿತನಾದನು; ಮಾರೀಚಮ್ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಮ್=ಮಾರೀಚನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು; ಸಹಾಯಂ=ಸಹಾಯವನ್ನು; ವರಯಾಮಾಸ=ಕೇಳಿದನು
ಅನುವಾದ:ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳೆಲ್ಲ ಹತರಾಗಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾವಣನು ಅತಿಕ್ರೊಧದಿಂದ ಮೂರ್ಛಿತನಾದನು. ಅವನು ಮಾರೀಚನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ತನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ರಾವಣಃ=ರಾವಣನು; ಜ್ಞಾತಿವಧಂ=ಬಂಧುಗಳ ವಧೆಯನ್ನು; ಶ್ರುತ್ವಾ=ಕೇಳಿ; ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಛಿತಃ=ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮೂರ್ಛಿತನಾದನು; ಮಾರೀಚಮ್ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಮ್=ಮಾರೀಚನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು; ಸಹಾಯಂ=ಸಹಾಯವನ್ನು; ವರಯಾಮಾಸ=ಕೇಳಿದನು
ಅನುವಾದ:ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳೆಲ್ಲ ಹತರಾಗಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾವಣನು ಅತಿಕ್ರೊಧದಿಂದ ಮೂರ್ಛಿತನಾದನು. ಅವನು ಮಾರೀಚನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ತನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು.
♦
ವಾರ್ಯಮಾಣಃ ಸುಬಹಶೋ ಮಾರೀಚೇನ ಸ ರಾವಣಃ||1.50||
ನ ವಿರೋಧೋ ಬಲವತಾ ಕ್ಷಮೋ ರಾವಣ ತೇನ ತೇ |
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ನ ವಿರೋಧೋ ಬಲವತಾ ಕ್ಷಮೋ ರಾವಣ ತೇನ ತೇ |
ಅನ್ವಯ:ಸಃ ರಾವಣಃ 'ರಾವಣಾ ಬಲವತಾ ತೇನ ವಿರೋಧಃ ತೇ ನ ಕ್ಷಮಃ' ಸು ಬಹುಶಃ ಮಾರೀಚೇನ ವಾರ್ಯಮಾಣಃ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಃ=ಅವನು; ರಾವಣಃ=ರಾವಣನು; ರಾವಣಾ=ಓ ರಾವಣಾ; ಬಲವತಾ=ಬಲವಂತರಿಂದ(ರಾಮನಂತಹ); ತೇನ=ಅವನಿಂದ; ವಿರೋಧಃ=ವಿರೋಧ;ತೇ=ನಿನಗೆ; ನ=ಅಲ್ಲ; ಕ್ಷಮಃ=ಕ್ಷಮ್ಯವಲ್ಲ; ಸು ಬಹುಶಃ=ಬಹಳ ಸಲ; ಮಾರೀಚೇನ=ಮಾರೀಚನಿಂದ; ವಾರ್ಯಮಾಣಃ=ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು
ಅನುವಾದ:ಆದರೆ ಮಾರೀಚನು ರಾವಣನನ್ನು ತಡೆಯಲು ನೋಡಿದನು - ಅವನಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಹೇಳಿದನು 'ರಾಮನಂತಹ ಬಲಶಾಲಿಗಳ ಜೊತೆ ವಿರೋಧ ನಿನಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ.'
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಃ=ಅವನು; ರಾವಣಃ=ರಾವಣನು; ರಾವಣಾ=ಓ ರಾವಣಾ; ಬಲವತಾ=ಬಲವಂತರಿಂದ(ರಾಮನಂತಹ); ತೇನ=ಅವನಿಂದ; ವಿರೋಧಃ=ವಿರೋಧ;ತೇ=ನಿನಗೆ; ನ=ಅಲ್ಲ; ಕ್ಷಮಃ=ಕ್ಷಮ್ಯವಲ್ಲ; ಸು ಬಹುಶಃ=ಬಹಳ ಸಲ; ಮಾರೀಚೇನ=ಮಾರೀಚನಿಂದ; ವಾರ್ಯಮಾಣಃ=ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು
ಅನುವಾದ:ಆದರೆ ಮಾರೀಚನು ರಾವಣನನ್ನು ತಡೆಯಲು ನೋಡಿದನು - ಅವನಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಹೇಳಿದನು 'ರಾಮನಂತಹ ಬಲಶಾಲಿಗಳ ಜೊತೆ ವಿರೋಧ ನಿನಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ.'
♦
ಅನಾದೃತ್ಯ ತು ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ರಾವಣಃ ಕಾಲಚೋದಿತಃ||1.51||
ಜಗಾಮ ಸಹಮಾರೀಚಸ್ತಸ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ತದಾ|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಜಗಾಮ ಸಹಮಾರೀಚಸ್ತಸ್ಯಾಶ್ರಮಪದಂ ತದಾ|
ಅನ್ವಯ:ರಾವಣಃ ಕಾಲಚೋದಿತಃ ತತ್ ವಾಕ್ಯಮ್ ಅನಾದರ್ಯ ತು ಸಹ ಮಾರೀಚ ತದಾ ತಸ್ಯ ಆಶ್ರಮ ಪದಂ ಜಗಾಮ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾವಣಃ=ರಾವಣನು; ಕಾಲಚೋದಿತಃ=ವಿಧಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ; ತತ್ ವಾಕ್ಯಮ್=ಆ ವಾಕ್ಯವನ್ನು(ಮಾರೀಚನ ಹಿತೋಪದೇಶವನ್ನು); ಅನಾದರ್ಯ=ಅನಾದರಿಸಿ,ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ;ತು=ಆದರೆ; ಸಹ ಮಾರೀಚ=ಮಾರೀಚನ ಜೊತೆ; ತದಾ=ಆಗ; ತಸ್ಯ=ಅವನ(ರಾಮನ); ಆಶ್ರಮ ಪದಂ=ಆಶ್ರಮದ ಬಾಗಿಲಿಗೆ; ಜಗಾಮ=ಹೋದನು;
ಅನುವಾದ:ವಿಧಿಯಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿತನಾದ ರಾವಣನು ಮಾರೀಚನ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅನಾದರಿಸಿ ಅವನ ಜೊತೆ ರಾಮನ ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪ ಹೋದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾವಣಃ=ರಾವಣನು; ಕಾಲಚೋದಿತಃ=ವಿಧಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ; ತತ್ ವಾಕ್ಯಮ್=ಆ ವಾಕ್ಯವನ್ನು(ಮಾರೀಚನ ಹಿತೋಪದೇಶವನ್ನು); ಅನಾದರ್ಯ=ಅನಾದರಿಸಿ,ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ;ತು=ಆದರೆ; ಸಹ ಮಾರೀಚ=ಮಾರೀಚನ ಜೊತೆ; ತದಾ=ಆಗ; ತಸ್ಯ=ಅವನ(ರಾಮನ); ಆಶ್ರಮ ಪದಂ=ಆಶ್ರಮದ ಬಾಗಿಲಿಗೆ; ಜಗಾಮ=ಹೋದನು;
ಅನುವಾದ:ವಿಧಿಯಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿತನಾದ ರಾವಣನು ಮಾರೀಚನ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅನಾದರಿಸಿ ಅವನ ಜೊತೆ ರಾಮನ ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪ ಹೋದನು.
♦
ತೇನ ಮಾಯಾವಿನಾ ದೂರಮಪವಾಹ್ಯ ನೃಪಾತ್ಮಜೌ||1.52||
ಜಹಾರ ಭಾರ್ಯಾಂ ರಾಮಸ್ಯ ಗೃಧ್ರಂ ಹತ್ವಾ ಜಟಾಯುಷಮ್|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಜಹಾರ ಭಾರ್ಯಾಂ ರಾಮಸ್ಯ ಗೃಧ್ರಂ ಹತ್ವಾ ಜಟಾಯುಷಮ್|
ಅನ್ವಯ:ಮಾಯವಿನಾ ತೇನ ನೃಪಾತ್ಮಜೌ ದೂರಮ್ ಅಪವಾಹ್ಯ ಗೃಧ್ರಂ ಜಟಾಯುಷಂ ಹತ್ವಾ ರಾಮಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾಂ ಜಹಾರ
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಮಾಯವಿನಾ=ಮಾಯಾವಿಯಾದವನಿಂದ; ತೇನ=ಅವನಿಂದ; ನೃಪಾತ್ಮಜೌ=ರಾಜಕುಮಾರರು; ದೂರಮ್=ದೂರ; ಅಪವಾಹ್ಯ=ಹೋಗಲ್ಪಟ್ಟು; ಗೃಧ್ರಂ =ಹದ್ದನ್ನು; ಜಟಾಯುಷಮ್=ಜಟಾಯುವನ್ನು; ಹತ್ವಾ=ಕೊಂದು; ರಾಮಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾಂ=ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು; ಜಹಾರ=ಕದ್ದೊಯ್ದನು
ಅನುವಾದ:ಮಾಯಾವಿಯಾದ ಮಾರೀಚನು ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ದೂರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ, ಅಡ್ಡ ಬಂದ ಜಟಾಯು ಎಂಬ ಹದ್ದನ್ನು ಕೊಂದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಮಾಯವಿನಾ=ಮಾಯಾವಿಯಾದವನಿಂದ; ತೇನ=ಅವನಿಂದ; ನೃಪಾತ್ಮಜೌ=ರಾಜಕುಮಾರರು; ದೂರಮ್=ದೂರ; ಅಪವಾಹ್ಯ=ಹೋಗಲ್ಪಟ್ಟು; ಗೃಧ್ರಂ =ಹದ್ದನ್ನು; ಜಟಾಯುಷಮ್=ಜಟಾಯುವನ್ನು; ಹತ್ವಾ=ಕೊಂದು; ರಾಮಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾಂ=ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು; ಜಹಾರ=ಕದ್ದೊಯ್ದನು
ಅನುವಾದ:ಮಾಯಾವಿಯಾದ ಮಾರೀಚನು ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ದೂರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ, ಅಡ್ಡ ಬಂದ ಜಟಾಯು ಎಂಬ ಹದ್ದನ್ನು ಕೊಂದನು.
♦
ಗೃಧ್ರಂ ಚ ನಿಹತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹೃತಾಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್||1.53||
ರಾಘವಃ ಶೋಕಸಂತಪ್ತೋ ವಿಲಲಾಪಾಕುಲೇಂದ್ರಿಯಃ|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ರಾಘವಃ ಶೋಕಸಂತಪ್ತೋ ವಿಲಲಾಪಾಕುಲೇಂದ್ರಿಯಃ|
ಅನ್ವಯ:ರಾಘವಃ ಗೃಧ್ರಂ ನಿಹತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚ ಮೈಥಿಲೀಂ ಹೃತಾಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಶೋಕಸಂತಪ್ತಃ ಆಕುಲೇಂದ್ರಿಯಃ ವಿಲಲಾಪ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಘವಃ=ರಾಮನು; ಗೃಧ್ರಂ=ಹದ್ದು; ನಿಹತಂ=ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ; ದೃಷ್ಟ್ವಾ=ನೋಡಿ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಮೈಥಿಲೀಂ=ಸೀತೆಯನ್ನು; ಹೃತಾಂ=ಅಪಹರಿಸಿದ್ದನ್ನು; ಶ್ರುತ್ವಾ=ಕೇಳಿ; ಶೋಕಸಂತಪ್ತಃ=ಶೋಕಸಂತಪ್ತನಾಗಿ; ಆಕುಲೇಂದ್ರಿಯಃ=ಆತಂಕಿತನಾಗಿ;ವಿಲಲಾಪ=ವಿಲಾಪಿಸಿದನು,ದುಃಖಿಸಿದನು;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಗಾಯಗೊಂಡು ಸಾಯುತ್ತಿರವ ಜಟಾಯುವನ್ನು ನೋಡಿ, ಅದರಿಂದ ಸೀತೆಯ ಅಪಹರಣದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದ ಶೋಕಸಂತಪ್ತನಾಗಿ, ರೋದಿಸಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಘವಃ=ರಾಮನು; ಗೃಧ್ರಂ=ಹದ್ದು; ನಿಹತಂ=ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ; ದೃಷ್ಟ್ವಾ=ನೋಡಿ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಮೈಥಿಲೀಂ=ಸೀತೆಯನ್ನು; ಹೃತಾಂ=ಅಪಹರಿಸಿದ್ದನ್ನು; ಶ್ರುತ್ವಾ=ಕೇಳಿ; ಶೋಕಸಂತಪ್ತಃ=ಶೋಕಸಂತಪ್ತನಾಗಿ; ಆಕುಲೇಂದ್ರಿಯಃ=ಆತಂಕಿತನಾಗಿ;ವಿಲಲಾಪ=ವಿಲಾಪಿಸಿದನು,ದುಃಖಿಸಿದನು;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಗಾಯಗೊಂಡು ಸಾಯುತ್ತಿರವ ಜಟಾಯುವನ್ನು ನೋಡಿ, ಅದರಿಂದ ಸೀತೆಯ ಅಪಹರಣದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದ ಶೋಕಸಂತಪ್ತನಾಗಿ, ರೋದಿಸಿದನು.
♦
ತತಸ್ತೇನೈವ ಶೋಕೇನ ಗೃಧ್ರಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ಜಟಾಯುಷಂ||1.54||
ಮಾರ್ಗಮಾಣೊ ವನೇ ಸೀತಾಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಸಂದದರ್ಶ ಹ|
ಕಬಂಧಂ ನಾಮ ರೂಪೇಣ ವಿಕೃತಂ ಘೋರದರ್ಶನಮ್||1.55||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಮಾರ್ಗಮಾಣೊ ವನೇ ಸೀತಾಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ಸಂದದರ್ಶ ಹ|
ಕಬಂಧಂ ನಾಮ ರೂಪೇಣ ವಿಕೃತಂ ಘೋರದರ್ಶನಮ್||1.55||
ಅನ್ವಯ:ತೇನ ಶೋಕೇನ ಏವ ತತಃ ಗೃಧ್ರಂ ಜಟಾಯುಷಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ವನೇ ಸೀತಾಂ ಮಾರ್ಗಮಾಣಃ ರೂಪೇನ ವಿಕೃತಂ ಘೋರದರ್ಶನಮ್ ಕಬಂಧಮ್ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಂ ಸಂದದರ್ಶ ಹ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತೇನ ಶೋಕೇನ ಏವ=ಆ ಶೋಕದಿಂದಲೇ; ತತಃ=ಆಗ; ಗೃಧ್ರಂ=ಹದ್ದನ್ನು; ಜಟಾಯುಷಂ=ಜಟಾಯುವನ್ನು; ದಗ್ಧ್ವಾ=ಸುಟ್ಟು; ವನೇ=ಕಾಡಲ್ಲಿ; ಸೀತಾಂ=ಸೀತೆಯನ್ನು; ಮಾರ್ಗಮಾಣಃ=ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವಾಗ; ರೂಪೇನ=ರೂಪದಲ್ಲಿ; ವಿಕೃತಂ=ವಿಕೃತವಾದ; ಘೋರದರ್ಶನಮ್=ನೋಡಲು ಘೋರನಾಗಿರುವ; ಕಬಂಧಮ್ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಂ=ಕಬಂಧ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು; ಸಂದದರ್ಶ ಹ=ನೋಡಿದನು
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಅದೇ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಜಟಾಯುವಿನ ಅಗ್ನಿಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಕಬಂಧ ಎಂಬ ಅತೀ ಕುರೂಪನಾದ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತೇನ ಶೋಕೇನ ಏವ=ಆ ಶೋಕದಿಂದಲೇ; ತತಃ=ಆಗ; ಗೃಧ್ರಂ=ಹದ್ದನ್ನು; ಜಟಾಯುಷಂ=ಜಟಾಯುವನ್ನು; ದಗ್ಧ್ವಾ=ಸುಟ್ಟು; ವನೇ=ಕಾಡಲ್ಲಿ; ಸೀತಾಂ=ಸೀತೆಯನ್ನು; ಮಾರ್ಗಮಾಣಃ=ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವಾಗ; ರೂಪೇನ=ರೂಪದಲ್ಲಿ; ವಿಕೃತಂ=ವಿಕೃತವಾದ; ಘೋರದರ್ಶನಮ್=ನೋಡಲು ಘೋರನಾಗಿರುವ; ಕಬಂಧಮ್ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಂ=ಕಬಂಧ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು; ಸಂದದರ್ಶ ಹ=ನೋಡಿದನು
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಅದೇ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಜಟಾಯುವಿನ ಅಗ್ನಿಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಕಬಂಧ ಎಂಬ ಅತೀ ಕುರೂಪನಾದ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ನೋಡಿದನು.
♦
ತಂ ನಿಹತ್ಯ ಮಹಾಬಾಹುರ್ದದಾಹ ಸ್ವರ್ಗತಶ್ಚ ಸಃ|
ಸ ಚಾಸ್ಯ ಕಥಯಾಮಾಸ ಶಬರೀಂ ಧರ್ಮಚಾರೀಣೀಮ್||1.56||
ಶ್ರಮಣೀಂ ಧರ್ಮನಿಪುಣಾಮಭಿಗಚ್ಛೇತಿ ರಾಘವಮ್|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಸ ಚಾಸ್ಯ ಕಥಯಾಮಾಸ ಶಬರೀಂ ಧರ್ಮಚಾರೀಣೀಮ್||1.56||
ಶ್ರಮಣೀಂ ಧರ್ಮನಿಪುಣಾಮಭಿಗಚ್ಛೇತಿ ರಾಘವಮ್|
ಅನ್ವಯ:ಮಹಾಬಾಹುಃ ತಂ ನಿಹತ್ಯ ದದಾಹ ಚ. ಸ್ವರ್ಗತಃ ಸಃ ಚ 'ರಾಘವಾ, ಧರ್ಮಚಾರೀಣೀಂ ಧರ್ಮನಿಪುಣಾಂ ಶ್ರಮಣೀಂ ಶಬರೀಮ್ ಅಭಿಗಚ್ಛ ಇತಿ ಅಸ್ಯ ಕಥಯಾಮಾಸ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಮಹಾಬಾಹುಃ=ಮಹಾಬಾಹು; ತಂ=ಅವನನ್ನು(ಕಬಂಧನನ್ನು); ನಿಹತ್ಯ=ಕೊಂದು; ದದಾಹ ಚ=ಸುಟ್ಟನು, ಅಗ್ನಿಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು; ಸ್ವರ್ಗತಃ=ಸ್ವರ್ಗದ ಕಡೆಗೆ; ಸಃ ಚ=ಅವನು; ಶ್ರಮಣಿಂ=ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯನ್ನು; ಅಭಿಗಚ್ಛ=ಹೋಗು; ಇತಿ=ಹೀಗೆಂದು; ಅಸ್ಯ=ಅವನಿಗೆ; ಕಥಯಾಮಾಸ=ಹೇಳಿದನು;
ಅನುವಾದ:ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ರಾಮನು ಕಬಂಧನನ್ನು ಕೊಂದು ಅವನನ್ನು ಅಗ್ನಿಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಅವನು ಸ್ವರ್ಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಾಗ ಹೇಳಿದನು 'ರಾಘವಾ, ನೀನು ಧರ್ಮಚಾರೀಣಿ, ಧರ್ಮನಿಪುಣಿ, ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯಾದ ಶಬರಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗು'.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಮಹಾಬಾಹುಃ=ಮಹಾಬಾಹು; ತಂ=ಅವನನ್ನು(ಕಬಂಧನನ್ನು); ನಿಹತ್ಯ=ಕೊಂದು; ದದಾಹ ಚ=ಸುಟ್ಟನು, ಅಗ್ನಿಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು; ಸ್ವರ್ಗತಃ=ಸ್ವರ್ಗದ ಕಡೆಗೆ; ಸಃ ಚ=ಅವನು; ಶ್ರಮಣಿಂ=ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯನ್ನು; ಅಭಿಗಚ್ಛ=ಹೋಗು; ಇತಿ=ಹೀಗೆಂದು; ಅಸ್ಯ=ಅವನಿಗೆ; ಕಥಯಾಮಾಸ=ಹೇಳಿದನು;
ಅನುವಾದ:ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ರಾಮನು ಕಬಂಧನನ್ನು ಕೊಂದು ಅವನನ್ನು ಅಗ್ನಿಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಅವನು ಸ್ವರ್ಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಾಗ ಹೇಳಿದನು 'ರಾಘವಾ, ನೀನು ಧರ್ಮಚಾರೀಣಿ, ಧರ್ಮನಿಪುಣಿ, ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯಾದ ಶಬರಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗು'.
♦
ಸೋಭ್ಯಗಚ್ಛನ್ಮಹಾತೇಜಾಃ ಶಬರೀಂ ಶತ್ರುಸೂದನಃ||1.57||
ಶಬರ್ಯಾ ಪೂಜಿತಃ ಸಮ್ಯಗ್ರಾಮೋ ದಶರಥಾತ್ಮಜಃ|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಶಬರ್ಯಾ ಪೂಜಿತಃ ಸಮ್ಯಗ್ರಾಮೋ ದಶರಥಾತ್ಮಜಃ|
ಅನ್ವಯ:ಸಃ ಮಹಾತೇಜಃ ಶತ್ರುಸೂದನಃ ಶಬರೀಂ ಅಭಿಗಚ್ಛನ್. ದಶರಥಾತ್ಮಜಃ ರಾಮಃ ಶಬರ್ಯಾ ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿತಃ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಃ=ಅವನು; ಮಹಾತೇಜಃ=ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯು; ಶತ್ರುಸೂದನಃ=ಶತ್ರುಗಳ ನಾಶ ಮಾಡುವವನು; ಶಬರೀಂ=ಶಬರಿ ಇದ್ದಲ್ಲಿ; ಅಭಿಗಚ್ಛನ್=ಹೋದನು; ಶಬರ್ಯಾ=ಶಬರಿಯಿಂದ; ಸಮ್ಯಕ್=ಯೋಗ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ; ಪೂಜಿತಃ=ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು
ಅನುವಾದ:ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಶತ್ರುನಾಶಕನಾದ ದಶರಥ ಪುತ್ರನಾದ ರಾಮನು ಶಬರಿಯಿದ್ದಲ್ಲಿ ತಲುಪಿ, ಅವಳಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಃ=ಅವನು; ಮಹಾತೇಜಃ=ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯು; ಶತ್ರುಸೂದನಃ=ಶತ್ರುಗಳ ನಾಶ ಮಾಡುವವನು; ಶಬರೀಂ=ಶಬರಿ ಇದ್ದಲ್ಲಿ; ಅಭಿಗಚ್ಛನ್=ಹೋದನು; ಶಬರ್ಯಾ=ಶಬರಿಯಿಂದ; ಸಮ್ಯಕ್=ಯೋಗ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ; ಪೂಜಿತಃ=ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು
ಅನುವಾದ:ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಶತ್ರುನಾಶಕನಾದ ದಶರಥ ಪುತ್ರನಾದ ರಾಮನು ಶಬರಿಯಿದ್ದಲ್ಲಿ ತಲುಪಿ, ಅವಳಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
♦
ಪಂಪಾತೀರೇ ಹನುಮತಾ ಸಂಗತೋ ವಾನರೇಣ ಹ||1.58||
ಹನುಮದ್ವಚನಾಚ್ಚೈವ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಮಾಗತಃ|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಹನುಮದ್ವಚನಾಚ್ಚೈವ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಮಾಗತಃ|
ಅನ್ವಯ:ಪಂಪಾತೀರೇ ಹನುಮತಾ ವಾನರೇಣ ಹ ಸಂಗತಃ. ಹನುಮತ್ ವಚನಾತ್ ಚ ಏವ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಮಾಗತಃ
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಪಂಪಾತೀರೇ=ಪಂಪಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ; ಹನುಮತಾ ವಾನರೇಣ=ಕಪಿಯಾದ ಹನುಮಂತನನ್ನು; ಸಂಗತಃ=ಭೇಟಿಯಾದನು; ಹನುಮತ್ ವಚನಾತ್=ಹನುಮನ ಮಾತಿನಿಂದ; ಚ ಏವ=ಅದರಿಂದಲೇ; ಸುಗ್ರೀವೇಣ=ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು; ಸಮಾಗತಃ=ಭೇಟಿಯಾದನು
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಪಂಪಾತೀರದಲ್ಲಿ ವಾನರನಾದ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು. ಅವನ ಮಾತಿನಂತೆಯೇ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಪಂಪಾತೀರೇ=ಪಂಪಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ; ಹನುಮತಾ ವಾನರೇಣ=ಕಪಿಯಾದ ಹನುಮಂತನನ್ನು; ಸಂಗತಃ=ಭೇಟಿಯಾದನು; ಹನುಮತ್ ವಚನಾತ್=ಹನುಮನ ಮಾತಿನಿಂದ; ಚ ಏವ=ಅದರಿಂದಲೇ; ಸುಗ್ರೀವೇಣ=ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು; ಸಮಾಗತಃ=ಭೇಟಿಯಾದನು
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಪಂಪಾತೀರದಲ್ಲಿ ವಾನರನಾದ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು. ಅವನ ಮಾತಿನಂತೆಯೇ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು.
♦
ಸುಗ್ರೀವಾಯ ಚ ತತ್ಸರ್ವಂ ಶಂಸದ್ರಾಮೋ ಮಹಾಬಲಃ||1.59||
ಆದಿತಸ್ತದ್ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಸೀತಾಯಾಶ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಆದಿತಸ್ತದ್ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಸೀತಾಯಾಶ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ|
ಅನ್ವಯ:ರಾಮಃ ಮಹಾಬಲಃ ತತ್ ಸರ್ವಂ ವಿಶೇಷತಃ ಸೀತಾಯಾ ಚ ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಸುಗ್ರೀವಾಯ ಚ ಶಂಸತ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮಃ ಮಹಾಬಲಃ ತತ್ ಸರ್ವಂ ವಿಶೇಷತಃ ಸೀತಾಯಾ ಚ ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಸುಗ್ರೀವಾಯ ಚ ಶಂಸತ್. ಅನುವಾದ:ಮಹಾಬಲನಾದ ರಾಮನು ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ, ಸೀತೆಯ ಅಪಹರಣವನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮಃ ಮಹಾಬಲಃ ತತ್ ಸರ್ವಂ ವಿಶೇಷತಃ ಸೀತಾಯಾ ಚ ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಸುಗ್ರೀವಾಯ ಚ ಶಂಸತ್. ಅನುವಾದ:ಮಹಾಬಲನಾದ ರಾಮನು ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ, ಸೀತೆಯ ಅಪಹರಣವನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
♦
ಸುಗ್ರೀವಶ್ಚಾಪಿ ತತ್ಸರ್ವಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಸ್ಯ ವಾನರಃ||1.60||
ಚಕಾರ ಸಖ್ಯಂ ರಾಮೇಣ ಪ್ರೀತಶ್ಚೈವಾಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಕಮ್|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಚಕಾರ ಸಖ್ಯಂ ರಾಮೇಣ ಪ್ರೀತಶ್ಚೈವಾಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಕಮ್|
ಅನ್ವಯ:ಸುಗ್ರೀವಃ ವಾನರಃ ಚ ಅಪಿ ರಾಮಸ್ಯ ತತ್ ಸರ್ವಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮೇಣ ಪ್ರೀತ್ಯೈಃ ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಕಂ ಸಖ್ಯಂ ಚಕಾರ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ: ವಾನರಃ=ಕಪಿ,ಮಂಗ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಅಪಿ=ಕೂಡ; ರಾಮಸ್ಯ=ರಾಮನ; ತತ್ ಸರ್ವಂ=ಎಲ್ಲವನ್ನೂ, ಕತೆಯೆಲ್ಲವನ್ನು; ಶ್ರುತ್ವಾ=ಕೇಳಿ; ರಾಮೇಣ=ರಾಮನ ಜೊತೆ; ಪ್ರೀತ್ಯೈಃ=ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ; ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಕಂ=ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಕಂ; ಸಖ್ಯಂ=ಗೆಳೆತನವನ್ನು; ಚಕಾರ=ಮಾಡಿದಳು;
ಅನುವಾದ:ವಾನರನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಮನ ಕತೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೇಳಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ರಾಮನ ಸಖ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ: ವಾನರಃ=ಕಪಿ,ಮಂಗ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಅಪಿ=ಕೂಡ; ರಾಮಸ್ಯ=ರಾಮನ; ತತ್ ಸರ್ವಂ=ಎಲ್ಲವನ್ನೂ, ಕತೆಯೆಲ್ಲವನ್ನು; ಶ್ರುತ್ವಾ=ಕೇಳಿ; ರಾಮೇಣ=ರಾಮನ ಜೊತೆ; ಪ್ರೀತ್ಯೈಃ=ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ; ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಕಂ=ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಕಂ; ಸಖ್ಯಂ=ಗೆಳೆತನವನ್ನು; ಚಕಾರ=ಮಾಡಿದಳು;
ಅನುವಾದ:ವಾನರನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಮನ ಕತೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೇಳಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ರಾಮನ ಸಖ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.
♦
ತತೋ ವಾನರರಾಜೇನ ವೈರಾನುಕಥನಂ ಪ್ರತಿ||1.61||
ರಾಮಾಯಾವೇದಿತಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಣಯಾದ್ದುಃಖಿತೇನ ಚ|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ರಾಮಾಯಾವೇದಿತಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಣಯಾದ್ದುಃಖಿತೇನ ಚ|
ಅನ್ವಯ:ತತಃ ವಾನರರಾಜೇನ ದುಃಖಿತೇನ ವೈರಾನುಕಥನಂ ಪ್ರತಿ ಸರ್ವಂ ರಾಮಾಯ ಪ್ರಣಯಾತ್ ವೇದಿತಂ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ದುಃಖಿತೇನ=ದುಃಖಿತನಿಂದ;ವಾನರರಾಜೇನ=ವಾನರರಾಜನಿಂದ; ವೈರಾನುಕಥನಂ=ವೈರದ ಕತೆ(ಅವನ ಸೋದರ ವಾಲಿಯ ಜೊತೆಗಿನ ವೈರದ ಕತೆ); ಪ್ರತಿ=ಉತ್ತರವಾಗಿ; ಸರ್ವಂ=ಎಲ್ಲವೂ; ರಾಮಾಯ=ರಾಮನಿಗೆ; ಪ್ರಣಯಾತ್=ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ; ವೇದಿತಂ=ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು
ಅನುವಾದ:ಆಗ ವಾನರಾಜನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ದುಃಖದಿದ ತನ್ನ ಸೋದರ ವಾಲಿಯ ಜೊತೆಗಿನ ತನ್ನ ವೈರದ ಕತೆಯನ್ನು ಸವಿವರವಾಗಿ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ದುಃಖಿತೇನ=ದುಃಖಿತನಿಂದ;ವಾನರರಾಜೇನ=ವಾನರರಾಜನಿಂದ; ವೈರಾನುಕಥನಂ=ವೈರದ ಕತೆ(ಅವನ ಸೋದರ ವಾಲಿಯ ಜೊತೆಗಿನ ವೈರದ ಕತೆ); ಪ್ರತಿ=ಉತ್ತರವಾಗಿ; ಸರ್ವಂ=ಎಲ್ಲವೂ; ರಾಮಾಯ=ರಾಮನಿಗೆ; ಪ್ರಣಯಾತ್=ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ; ವೇದಿತಂ=ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು
ಅನುವಾದ:ಆಗ ವಾನರಾಜನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ದುಃಖದಿದ ತನ್ನ ಸೋದರ ವಾಲಿಯ ಜೊತೆಗಿನ ತನ್ನ ವೈರದ ಕತೆಯನ್ನು ಸವಿವರವಾಗಿ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
♦
ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಂ ಚ ರಾಮೇಣ ತದಾ ವಾಲಿವಧಂ ಪ್ರತಿ||1.62||
ವಾಲಿನಶ್ಚ ಬಲಂ ತತ್ರ ಕಥಯಾಮಾಸ ವಾನರಃ|
ಸುಗ್ರೀವಃ ಶಂಕಿತಶ್ಚಾಸಿನ್ನಿತ್ಯಂ ವೀರ್ಯೇಣ ರಾಘವೇ||1.63||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ವಾಲಿನಶ್ಚ ಬಲಂ ತತ್ರ ಕಥಯಾಮಾಸ ವಾನರಃ|
ಸುಗ್ರೀವಃ ಶಂಕಿತಶ್ಚಾಸಿನ್ನಿತ್ಯಂ ವೀರ್ಯೇಣ ರಾಘವೇ||1.63||
ಅನ್ವಯ:ತದಾ ರಾಮೇಣ ವಾಲಿವಧಂ ಪ್ರತಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಂ. ವಾನರಃ ತತ್ರ ವಾಲಿನಃ ಚ ಬಲಂ ಕಥಯಾಮಾಸ.
ಸುಗ್ರೀವಃ ನಿತ್ಯಂ ರಾಘವೇ ವೀರ್ಯೇಣ ಶಂಕಿತಃ ಆಸೀತ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತದಾ=ಆಗ; ರಾಮೇಣ=ರಾಮನಿಂದ; ವಾಲಿವಧಂ=ವಾಲಿಯ ವಧೆಯ; ಪ್ರತಿ=ಸಲುವಾಗಿ; ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಂ=ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ವಾನರಃ=ವಾನರನು(ಸುಗ್ರೀವನು); ತತ್ರ=ಅಲ್ಲಿ; ವಾಲಿನಃ=ವಾಲಿಯ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಬಲಂ=ಬಲವನ್ನು, ಶಕ್ತಿಯನ್ನು; ಕಥಯಾಮಾಸ=ಹೇಳಿದನು;ಸುಗ್ರೀವಃ=ಸುಗ್ರೀವನು; ನಿತ್ಯಂ=ಯಾವಾಗಲೂ; ರಾಘವೇ=ರಾಮನ; ವೀರ್ಯೇಣ=ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ,ಬಲದಲ್ಲಿ; ಶಂಕಿತಃ=ಸಂಶಯದಿಂದಿರವವನು,ಶಂಕಿತನು; ಆಸೀತ್=ಇದ್ದನು
ಅನುವಾದ:ಆಗ ರಾಮನು ವಾಲಿಯ ವಧೆಯನ್ನು ಮಾಡುವದಾಗ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು. ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಮನಿಗೆ ವಾಲಿಯ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ರಾಮನ ಬಲದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯವಿತ್ತು. (ವಾಲಿಯು ರಾವಣನಿಗಿಂತ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಭೂಮಿಯ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಸಾಗರಗಳಿಗೆ ಜಿಗಿದು ನಾಲ್ಕೂ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲೂ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.)
ಸುಗ್ರೀವಃ ನಿತ್ಯಂ ರಾಘವೇ ವೀರ್ಯೇಣ ಶಂಕಿತಃ ಆಸೀತ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತದಾ=ಆಗ; ರಾಮೇಣ=ರಾಮನಿಂದ; ವಾಲಿವಧಂ=ವಾಲಿಯ ವಧೆಯ; ಪ್ರತಿ=ಸಲುವಾಗಿ; ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಂ=ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ವಾನರಃ=ವಾನರನು(ಸುಗ್ರೀವನು); ತತ್ರ=ಅಲ್ಲಿ; ವಾಲಿನಃ=ವಾಲಿಯ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಬಲಂ=ಬಲವನ್ನು, ಶಕ್ತಿಯನ್ನು; ಕಥಯಾಮಾಸ=ಹೇಳಿದನು;ಸುಗ್ರೀವಃ=ಸುಗ್ರೀವನು; ನಿತ್ಯಂ=ಯಾವಾಗಲೂ; ರಾಘವೇ=ರಾಮನ; ವೀರ್ಯೇಣ=ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ,ಬಲದಲ್ಲಿ; ಶಂಕಿತಃ=ಸಂಶಯದಿಂದಿರವವನು,ಶಂಕಿತನು; ಆಸೀತ್=ಇದ್ದನು
ಅನುವಾದ:ಆಗ ರಾಮನು ವಾಲಿಯ ವಧೆಯನ್ನು ಮಾಡುವದಾಗ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು. ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಮನಿಗೆ ವಾಲಿಯ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ರಾಮನ ಬಲದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯವಿತ್ತು. (ವಾಲಿಯು ರಾವಣನಿಗಿಂತ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಭೂಮಿಯ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಸಾಗರಗಳಿಗೆ ಜಿಗಿದು ನಾಲ್ಕೂ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲೂ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.)
♦
ರಾಘವಪ್ರತ್ಯಯಾರ್ಥಂ ತು ದುಂದುಭೇಃ ಕಾಯಮುತ್ತಮಮ್|
ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಸುಗ್ರೀವೋ ಮಹಾಪರ್ವತ ಸನ್ನಿಭಮ್||1.64||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಸುಗ್ರೀವೋ ಮಹಾಪರ್ವತ ಸನ್ನಿಭಮ್||1.64||
ಅನ್ವಯ:ಸುಗ್ರೀವಃ ರಾಘವಪ್ರತ್ಯಯಾರ್ಥಂ ದುಂದುಭೇಃ ಮಹಾಪರ್ವತ ಸನ್ನಿಭಮ್ ಕಾಯಮ್ ಉತ್ತಮಮ್ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸುಗ್ರೀವಃ=ಸುಗ್ರೀವನು; ರಾಘವಪ್ರತ್ಯಯಾರ್ಥಂ=ರಾಮನ ಸಲುವಾಗಿ; ದುಂದುಭೇಃ=ದುಂದುಭಿಯ; ಮಹಾಪರ್ವತ ಸನ್ನಿಭಮ್=ಮಹಾ ಪರ್ವತದಂತಿರುವ; ಕಾಯಮ್=ಶರೀರವನ್ನು; ಉತ್ತಮಮ್=ಉತ್ತಮವಾದದ್ದನ್ನು; ದರ್ಶಯಾಮಾಸ=ತೋರಿಸಿದನು
ಅನುವಾದ:ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಮನಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತದಂತಿರುವ ದುಂದುಭಿಯೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ ಶರೀರವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು. (ವಾಲಿಯು ಆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶರೀರದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ದುಂದುಭಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದನು)
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸುಗ್ರೀವಃ=ಸುಗ್ರೀವನು; ರಾಘವಪ್ರತ್ಯಯಾರ್ಥಂ=ರಾಮನ ಸಲುವಾಗಿ; ದುಂದುಭೇಃ=ದುಂದುಭಿಯ; ಮಹಾಪರ್ವತ ಸನ್ನಿಭಮ್=ಮಹಾ ಪರ್ವತದಂತಿರುವ; ಕಾಯಮ್=ಶರೀರವನ್ನು; ಉತ್ತಮಮ್=ಉತ್ತಮವಾದದ್ದನ್ನು; ದರ್ಶಯಾಮಾಸ=ತೋರಿಸಿದನು
ಅನುವಾದ:ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಮನಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತದಂತಿರುವ ದುಂದುಭಿಯೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ ಶರೀರವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು. (ವಾಲಿಯು ಆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶರೀರದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ದುಂದುಭಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದನು)
♦
ಉತ್ಸ್ಮಯಿತ್ವಾ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಚಾಸ್ಥಿ ಮಹಾಬಲಃ|
ಪಾದಾಂಗುಷ್ಠೇನ ಚಿಕ್ಷೇಪ ಸಂಪೂರ್ಣಂ ದಶಯೋಜನಮ್||1.65||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಪಾದಾಂಗುಷ್ಠೇನ ಚಿಕ್ಷೇಪ ಸಂಪೂರ್ಣಂ ದಶಯೋಜನಮ್||1.65||
ಅನ್ವಯ:ಮಹಾಬಾಹುಃ ಮಹಾಬಲಃ ಅಸ್ಥಿ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಉತ್ಸ್ಮಯಿತ್ವಾ ಚ ಪಾದ ಅಂಗುಷ್ಠೇನ ಸಂಪೂರ್ಣ ದಶಯೋಜನಮ್ ಚಿಕ್ಷೇಪ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಮಹಾಬಾಹುಃ=ಮಹಾಬಾಹು; ಮಹಾಬಲಃ=ಮಹಾಬಲನು; ಅಸ್ಥಿ=ಅಸ್ತಿಯನ್ನು, ಅಸ್ತಿಪಂಜರವನ್ನು; ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ=ನೋಡಿ; ಉತ್ಸ್ಮಯಿತ್ವಾ=ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಪಾದ ಅಂಗುಷ್ಠೇನ=ಕಾಲ್ಬೆರಳಿನಿಂದ; ಸಂಪೂರ್ಣ ದಶಯೋಜನಮ್=ಪೂರ್ಣ ಹತ್ತು ಯೋಜನ; ಚಿಕ್ಷೇಪ=ಎಸೆದನು;
ಅನುವಾದ:ದುಂದುಭಿಯ ಅಸ್ತಿಪಂಜರವನ್ನು ನೋಡಿ ನಸುನಗುತ್ತ ರಾಮನು ತನ್ನ ಕಾಲಬೆರಳಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹತ್ತು ಯೋಜನೆಯಷ್ಟು ದೂರ ಎಸೆದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಮಹಾಬಾಹುಃ=ಮಹಾಬಾಹು; ಮಹಾಬಲಃ=ಮಹಾಬಲನು; ಅಸ್ಥಿ=ಅಸ್ತಿಯನ್ನು, ಅಸ್ತಿಪಂಜರವನ್ನು; ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ=ನೋಡಿ; ಉತ್ಸ್ಮಯಿತ್ವಾ=ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಪಾದ ಅಂಗುಷ್ಠೇನ=ಕಾಲ್ಬೆರಳಿನಿಂದ; ಸಂಪೂರ್ಣ ದಶಯೋಜನಮ್=ಪೂರ್ಣ ಹತ್ತು ಯೋಜನ; ಚಿಕ್ಷೇಪ=ಎಸೆದನು;
ಅನುವಾದ:ದುಂದುಭಿಯ ಅಸ್ತಿಪಂಜರವನ್ನು ನೋಡಿ ನಸುನಗುತ್ತ ರಾಮನು ತನ್ನ ಕಾಲಬೆರಳಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹತ್ತು ಯೋಜನೆಯಷ್ಟು ದೂರ ಎಸೆದನು.
♦
ಬಿಭೇದ ಚ ಪುನಃ ಸಾಲಾನ್ಸಪ್ತೈಕೇನ ಮಹೇಷುಣಾ|
ಗಿರಿಂ ರಸಾತಲಂ ಚೈವ ಜನಯನ್ಪ್ರತ್ಯಯಂ ತದಾ||1.66||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಗಿರಿಂ ರಸಾತಲಂ ಚೈವ ಜನಯನ್ಪ್ರತ್ಯಯಂ ತದಾ||1.66||
ಅನ್ವಯ:ತದಾ ಪುನಃ ಪ್ರತ್ಯಯಂ ಜನಯನ್ ಏಕೇನ ಇಷುಣಾ ಸಪ್ತ ಸಾಲಾನ್ ಗಿರಿಂ ರಸಾತಲಂ ಚ ಏವ ಬಿಭೇದ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತದಾ=ಆಗ; ಪುನಃ=ಪುನಃ; ಪ್ರತ್ಯಯಂ=ವಿಶ್ವಾಸನ್ನು; ಜನಯನ್=ಹುಟ್ಟಿಸಲು; ಏಕೇನ=ಒಂದು; ಇಷುಣಾ=ಬಾಣದಿಂದ; ಸಪ್ತ=ಏಳು; ಸಾಲಾನ್=ಸಾಲವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು; ಗಿರಿಂ=ಪರ್ವತವನ್ನು; ರಸಾತಲಂ=ಪಾತಾಲವನ್ನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ಏವ=ಅದನ್ನೂ ಸಹ; ಬಿಭೇದ=ಬೇಧಿಸಿದನು;
ಅನುವಾದ:ಆಗ (ರಾಮನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ) ಪುನಃ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ಒಂದೇ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಏಳು ಸಾಲದ ಮರಗಳನ್ನು, ಹಾಗೂ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಹಾಗೂ ಪಾತಾಳವನ್ನು ಬೇಧಿಸಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತದಾ=ಆಗ; ಪುನಃ=ಪುನಃ; ಪ್ರತ್ಯಯಂ=ವಿಶ್ವಾಸನ್ನು; ಜನಯನ್=ಹುಟ್ಟಿಸಲು; ಏಕೇನ=ಒಂದು; ಇಷುಣಾ=ಬಾಣದಿಂದ; ಸಪ್ತ=ಏಳು; ಸಾಲಾನ್=ಸಾಲವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು; ಗಿರಿಂ=ಪರ್ವತವನ್ನು; ರಸಾತಲಂ=ಪಾತಾಲವನ್ನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ಏವ=ಅದನ್ನೂ ಸಹ; ಬಿಭೇದ=ಬೇಧಿಸಿದನು;
ಅನುವಾದ:ಆಗ (ರಾಮನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ) ಪುನಃ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ಒಂದೇ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಏಳು ಸಾಲದ ಮರಗಳನ್ನು, ಹಾಗೂ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಹಾಗೂ ಪಾತಾಳವನ್ನು ಬೇಧಿಸಿದನು.
♦
ತತಃ ಪ್ರೀತಮನಾಸ್ತೇನ ವಿಶ್ವಸ್ತಃ ಸ ಮಹಾಕಪಿಃ|
ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಂ ರಾಮಸಹಿತೋ ಜಗಾಮ ಚ ಗುಹಾಂತದಾ||1.67||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಂ ರಾಮಸಹಿತೋ ಜಗಾಮ ಚ ಗುಹಾಂತದಾ||1.67||
ಅನ್ವಯ:ತತಃ ಪ್ರೀತಮನಃ ವಿಶ್ವಸ್ತಃ ಸಃ ಮಹಾಕಪಿಃ ತದಾ ರಾಮಸಹಿತಃ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಂ ಗುಹಾಂ ಜಗಾಮ ಚ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಅದರಿಂದ; ಪ್ರೀತಮನಃ=ಮನಸ್ಸು ಸಂತೋಷವಾಗಿ; ವಿಶ್ವಸ್ತಃ=ವಿಶ್ವಾಸವಾಗಿ; ಸಃ=ಅವನು; ಮಹಾಕಪಿಃ=ಮಹಾಕಪಿಯು; ತದಾ=ಆಗ; ರಾಮಸಹಿತಃ=ರಾಮನ ಜೊತೆ; ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಂ=ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಗೆ; ಗುಹಾಂ=ಗುಹೆಗೆ; ಜಗಾಮ=ಹೋದನು; ಚ=ಹಾಗೂ;
ಅನುವಾದ:ಅದರಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ರಾಮನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಮನ ಜೊತೆಗೆ ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯ ಗುಹೆಗೆ ಹೋದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಅದರಿಂದ; ಪ್ರೀತಮನಃ=ಮನಸ್ಸು ಸಂತೋಷವಾಗಿ; ವಿಶ್ವಸ್ತಃ=ವಿಶ್ವಾಸವಾಗಿ; ಸಃ=ಅವನು; ಮಹಾಕಪಿಃ=ಮಹಾಕಪಿಯು; ತದಾ=ಆಗ; ರಾಮಸಹಿತಃ=ರಾಮನ ಜೊತೆ; ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಂ=ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಗೆ; ಗುಹಾಂ=ಗುಹೆಗೆ; ಜಗಾಮ=ಹೋದನು; ಚ=ಹಾಗೂ;
ಅನುವಾದ:ಅದರಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ರಾಮನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಮನ ಜೊತೆಗೆ ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯ ಗುಹೆಗೆ ಹೋದನು.
♦
ತತೋ ಗರ್ಜದ್ದರಿವರಃ ಸುಗ್ರೀವೋ ಹೇಮಪಿಂಗಳಃ|
ತೇನ ನಾದೇನ ಮಹತಾ ನಿರ್ಜಗಾಮ ಹರೀಶ್ವರಃ||1.68||
ಅನುಮಾನ್ಯ ತದಾ ತಾರಾಂ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಮಾಗತಃ|
ನಿಜಘಾನ ಚ ತತ್ರೈನಂ ಶರಣೈಕೇನ ರಾಘವಃ ||1.69||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ತೇನ ನಾದೇನ ಮಹತಾ ನಿರ್ಜಗಾಮ ಹರೀಶ್ವರಃ||1.68||
ಅನುಮಾನ್ಯ ತದಾ ತಾರಾಂ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ಸಮಾಗತಃ|
ನಿಜಘಾನ ಚ ತತ್ರೈನಂ ಶರಣೈಕೇನ ರಾಘವಃ ||1.69||
ಅನ್ವಯ:ತತಃ ಹರಿವರಃ ಹೇಮಪಿಂಗಳಃ ಸುಗ್ರೀವಃ ಅಗರ್ಜತ್. ತೇನ ಮಹತಾ ನಾದೇನ ಹರೀಶ್ವರಃ ನಿರ್ ಜಗಾಮ. ತದಾ ತಾರಾಮ್ ಅನುಮಾನ್ಯ ಸುಗ್ರೀವೇನ ಸಮಾಗತಃ ರಾಘವಃ ಚ ತತ್ರ ಏನಮ್ ಏಕೇನ ಶರೇಣ ನಿಜಘಾನ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ಹರಿವರಃ=ಕಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಹೇಮಪಿಂಗಳಃ=ಚಿನ್ನದ ಕೆಂಬಣ್ಣದವನು; ಸುಗ್ರೀವಃ=ಸುಗ್ರೀವನು; ಅಗರ್ಜತ್=ಗರ್ಜಿಸಿದನು; ತೇನ=ಅವನಿಂದ; ಮಹತಾ=ದೊಡ್ಡ; ನಾದೇನ=ಶಬ್ದದಿಂದ; ಹರೀಶ್ವರಃ=ಮಂಗಗಳ ರಾಜ ವಾಲಿ; ನಿರ್ ಜಗಾಮ=ಎಚ್ಚೆತ್ತನು; ತದಾ=ಆಗ; ತಾರಾಮ್=ತಾರೆಯನ್ನು; ಅನುಮಾನ್ಯ=ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿ; ಸುಗ್ರೀವೇನ=ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು; ಸಮಾಗತಃ=ಎದುರಾದನು; ರಾಘವಃ=ರಾಮನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ತತ್ರ=ಅಲ್ಲೇ; ಏನಮ್=ಅವನನ್ನು; ಏಕೇನ=ಒಂದು; ಶರೇಣ=ಬಾಣದಿಂದ; ನಿಜಘಾನ=ಕೊಂದನು;
ಅನುವಾದ:ಆಗ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಚಿನ್ನದ ಕೆಂಬಣ್ಣದವನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಗರ್ಜಿಸಿದನು. ಅವನ ಗರ್ಜನೆಯ ಸದ್ದಿಗೆ ವಾಲಿ-ಎಚ್ಚೆತ್ತನು. ಅವನು ತಾರೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿ ಹೊರಬಂದು ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು. ಆಗ ರಾಮನು ಒಂದೇ ಒಂದು ಬಾಣದಿಂದ ವಾಲಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ಹರಿವರಃ=ಕಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಹೇಮಪಿಂಗಳಃ=ಚಿನ್ನದ ಕೆಂಬಣ್ಣದವನು; ಸುಗ್ರೀವಃ=ಸುಗ್ರೀವನು; ಅಗರ್ಜತ್=ಗರ್ಜಿಸಿದನು; ತೇನ=ಅವನಿಂದ; ಮಹತಾ=ದೊಡ್ಡ; ನಾದೇನ=ಶಬ್ದದಿಂದ; ಹರೀಶ್ವರಃ=ಮಂಗಗಳ ರಾಜ ವಾಲಿ; ನಿರ್ ಜಗಾಮ=ಎಚ್ಚೆತ್ತನು; ತದಾ=ಆಗ; ತಾರಾಮ್=ತಾರೆಯನ್ನು; ಅನುಮಾನ್ಯ=ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿ; ಸುಗ್ರೀವೇನ=ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು; ಸಮಾಗತಃ=ಎದುರಾದನು; ರಾಘವಃ=ರಾಮನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ತತ್ರ=ಅಲ್ಲೇ; ಏನಮ್=ಅವನನ್ನು; ಏಕೇನ=ಒಂದು; ಶರೇಣ=ಬಾಣದಿಂದ; ನಿಜಘಾನ=ಕೊಂದನು;
ಅನುವಾದ:ಆಗ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಚಿನ್ನದ ಕೆಂಬಣ್ಣದವನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಗರ್ಜಿಸಿದನು. ಅವನ ಗರ್ಜನೆಯ ಸದ್ದಿಗೆ ವಾಲಿ-ಎಚ್ಚೆತ್ತನು. ಅವನು ತಾರೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿ ಹೊರಬಂದು ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು. ಆಗ ರಾಮನು ಒಂದೇ ಒಂದು ಬಾಣದಿಂದ ವಾಲಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು.
♦
ತತಃ ಸುಗ್ರೀವವಚನಾದ್ಧತ್ವಾ ವಾಲಿನಮಾಹವೇ|
ಸುಗ್ರೀವಮೇವ ತದ್ರಾಜ್ಯೇ ರಾಘವಃ ಪ್ರತ್ಯಪಾದಯತ್||1.70||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಸುಗ್ರೀವಮೇವ ತದ್ರಾಜ್ಯೇ ರಾಘವಃ ಪ್ರತ್ಯಪಾದಯತ್||1.70||
ಅನ್ವಯ:ತತಃ ಸುಗ್ರೀವ ವಚನಾತ್ ವಾಲಿನಮ್ ಆಹವೇ ಹತ್ವಾ ರಾಘವಃ ಸುಗ್ರೀವಮ್ ಏವ ತತ್ ರಾಜ್ಯೇ ಪ್ರತಿಪಾದಯತ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ಸುಗ್ರೀವ ವಚನಾತ್=ಸುಗ್ರೀವನ ಮಾತಿನಂತೆ; ವಾಲಿನಮ್=ವಾಲಿಯನ್ನು; ಆಹವೇ=ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ;ಹತ್ವಾ=ಕೊಂದು;ರಾಘವಃ=ರಾಘವನು; ಸುಗ್ರೀವಮ್ ಏವ=ಸುಗ್ರೀವನನ್ನೇ; ತತ್=ಆ; ರಾಜ್ಯೇ=ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ; ಪ್ರತಿಪಾದಯತ್=ನಿಯೋಜಿಸಿದನು
ಅನುವಾದ:ಆಗ ಸುಗ್ರೀವನ ಮಾತಿನಂತೆ ರಾಮನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ವಾಲಿಯನ್ನು ಕೊಂದು ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಆ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜನಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ಸುಗ್ರೀವ ವಚನಾತ್=ಸುಗ್ರೀವನ ಮಾತಿನಂತೆ; ವಾಲಿನಮ್=ವಾಲಿಯನ್ನು; ಆಹವೇ=ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ;ಹತ್ವಾ=ಕೊಂದು;ರಾಘವಃ=ರಾಘವನು; ಸುಗ್ರೀವಮ್ ಏವ=ಸುಗ್ರೀವನನ್ನೇ; ತತ್=ಆ; ರಾಜ್ಯೇ=ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ; ಪ್ರತಿಪಾದಯತ್=ನಿಯೋಜಿಸಿದನು
ಅನುವಾದ:ಆಗ ಸುಗ್ರೀವನ ಮಾತಿನಂತೆ ರಾಮನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ವಾಲಿಯನ್ನು ಕೊಂದು ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಆ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜನಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದನು.
♦
ಸ ಚ ಸರ್ವಾನ್ಸಮಾನೀಯ ವಾನರಾನ್ವಾನರರ್ಷಭಃ|
ದಿಶಃ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ದಿದೃಕ್ಷುರ್ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ||1.71||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ದಿಶಃ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ದಿದೃಕ್ಷುರ್ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ||1.71||
ಅನ್ವಯ:ಸಃ ವಾನರರ್ಷಭಃ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ದಿದೃಕ್ಷುಃ ಸರ್ವಾನ್ ವಾನರಾನ್ ಸಮಾನೀಯ ದಿಶಃ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಃ=ಅವನು; ವಾನರರ್ಷಭಃ=ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್=ಜನಕನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು, ಸೀತೆಯನ್ನು; ದಿದೃಕ್ಷುಃ=ನೋಡಲು,ಹುಡುಕಲು; ಸರ್ವಾನ್=ಎಲ್ಲ; ವಾನರಾನ್=ವಾನರರನ್ನು; ಸಮಾನೀಯ=ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ; ದಿಶಃ=ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ; ಪ್ರಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ=ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟನು
ಅನುವಾದ:ನಂತರ ಸುಗ್ರೀವನು ಎಲ್ಲ ಕಪಿಗಳನ್ನು ಕರೆದು ಅವರನ್ನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಗಳಿಗೂ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಃ=ಅವನು; ವಾನರರ್ಷಭಃ=ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್=ಜನಕನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು, ಸೀತೆಯನ್ನು; ದಿದೃಕ್ಷುಃ=ನೋಡಲು,ಹುಡುಕಲು; ಸರ್ವಾನ್=ಎಲ್ಲ; ವಾನರಾನ್=ವಾನರರನ್ನು; ಸಮಾನೀಯ=ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ; ದಿಶಃ=ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ; ಪ್ರಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ=ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟನು
ಅನುವಾದ:ನಂತರ ಸುಗ್ರೀವನು ಎಲ್ಲ ಕಪಿಗಳನ್ನು ಕರೆದು ಅವರನ್ನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಗಳಿಗೂ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟನು.
♦
ತತೋ ಗೃಧ್ರಸ್ಯ ವಚನಾತ್ಸಂಪಾತೇರ್ಹನುಮಾನ್ಬಲೀ|
ಶತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಪುಪ್ಲುವೇ ಲವಣಾರ್ಣವಮ್||1.72||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಶತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಪುಪ್ಲುವೇ ಲವಣಾರ್ಣವಮ್||1.72||
ಅನ್ವಯ:ತತಃ ಸಂಪಾತೇ ಗೃಧ್ರಸ್ಯ ವಚನಾತ್ ಬಲೀ ಹನುಮಾನ್ ಶತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಲವಣ ಆರ್ಣವಮ್ ಪುಪ್ಲುವೇ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ಸಂಪಾತೇ=ಸಂಪಾತ ಎಂಬವನ; ಗೃಧ್ರಸ್ಯ=ಹದ್ದಿನ; ವಚನಾತ್=ಮಾತಿನಿಂದ; ಬಲೀ=ಬಲಶಾಲಿ; ಹನುಮಾನ್=ಹನುಮಂತನು; ಶತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ=ನೂರು ಯೋಜನೆ ದೂರವನ್ನು; ಲವಣ ಅರ್ಣವಮ್=ಉಪ್ಪಾದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು; ಪುಪ್ಲುವೇ=ಜಿಗಿದನು,ಹಾರಿದನು;
ಅನುವಾದ:ಆಗ ಸಂಪಾತ ಎಂಬ ಹದ್ದಿನ ಮಾತಿನಂತೆ ಬಲಶಾಲಿ ಹನುಮನು ನೂರು ಯೋಜನೆ ದೂರದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಜಿಗಿದು ದಾಟದನು.
ಸಂಪಾತ ಎಂಬ ಹದ್ದು ಜಟಾಯುವಿನ ಅಣ್ಣ. ಅವನು ಕಪಿಗಳೆಲ್ಲ ಜಟಾಯು ಹಾಗೂ ಸೀತೆಯರ ಕತೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವದನ್ನು ಕೇಳಿ ತನ್ನ ದಿವ್ಯದೃಷ್ಠಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸೀತೆಯು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ನೋಡಿ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು.
ß
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ಸಂಪಾತೇ=ಸಂಪಾತ ಎಂಬವನ; ಗೃಧ್ರಸ್ಯ=ಹದ್ದಿನ; ವಚನಾತ್=ಮಾತಿನಿಂದ; ಬಲೀ=ಬಲಶಾಲಿ; ಹನುಮಾನ್=ಹನುಮಂತನು; ಶತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ=ನೂರು ಯೋಜನೆ ದೂರವನ್ನು; ಲವಣ ಅರ್ಣವಮ್=ಉಪ್ಪಾದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು; ಪುಪ್ಲುವೇ=ಜಿಗಿದನು,ಹಾರಿದನು;
ಅನುವಾದ:ಆಗ ಸಂಪಾತ ಎಂಬ ಹದ್ದಿನ ಮಾತಿನಂತೆ ಬಲಶಾಲಿ ಹನುಮನು ನೂರು ಯೋಜನೆ ದೂರದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಜಿಗಿದು ದಾಟದನು.
ಸಂಪಾತ ಎಂಬ ಹದ್ದು ಜಟಾಯುವಿನ ಅಣ್ಣ. ಅವನು ಕಪಿಗಳೆಲ್ಲ ಜಟಾಯು ಹಾಗೂ ಸೀತೆಯರ ಕತೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವದನ್ನು ಕೇಳಿ ತನ್ನ ದಿವ್ಯದೃಷ್ಠಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸೀತೆಯು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ನೋಡಿ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು.
ß
♦
ತತ್ರ ಲಂಕಾಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಪುರೀಂ ರಾವಣಪಾಲಿತಾಮ್|
ದದರ್ಶ ಸೀತಾಂ ಧ್ಯಾಯಂತೀಮಶೋಕವನಿಕಾಂ ಗತಾಮ್||1.73||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ದದರ್ಶ ಸೀತಾಂ ಧ್ಯಾಯಂತೀಮಶೋಕವನಿಕಾಂ ಗತಾಮ್||1.73||
ಅನ್ವಯ:ರಾವಣಪಾಲಿತಾಮ್ ಲಂಕಾಂ ಪುರೀಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಅಶೋಕವನಿಕಾಂ ಗತಾಮ್ ಧ್ಯಾಯಂತೀಂ ಸೀತಾಂ ದದರ್ಶ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾವಣಪಾಲಿತಾಮ್=ರಾವಣನು ಆಳುತ್ತಿರುವ; ಲಂಕಾಂ ಪುರೀಂ=ಲಂಕಾ ನಗರವನ್ನು; ಸಮಾಸಾದ್ಯ=ತಲುಪಿ; ಅಶೋಕವನಿಕಾಂ=ಅಶೋಕವನವನ್ನು; ಗತಾಮ್=ಹೋಗಿ; ಧ್ಯಾಯಂತೀಂ=ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿರುವ; ಸೀತಾಂ=ಸೀತೆಯನ್ನು; ದದರ್ಶ=ನೋಡಿದನು
ಅನುವಾದ:(ಹನುಮಂತನು)ರಾವಣನು ಆಳುತ್ತಿರುವ ಲಂಕಾಪುರಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಲುಪಿ ಅಶೋಕವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತ ಕುಳಿತಿರುವ ಸೀತೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾವಣಪಾಲಿತಾಮ್=ರಾವಣನು ಆಳುತ್ತಿರುವ; ಲಂಕಾಂ ಪುರೀಂ=ಲಂಕಾ ನಗರವನ್ನು; ಸಮಾಸಾದ್ಯ=ತಲುಪಿ; ಅಶೋಕವನಿಕಾಂ=ಅಶೋಕವನವನ್ನು; ಗತಾಮ್=ಹೋಗಿ; ಧ್ಯಾಯಂತೀಂ=ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿರುವ; ಸೀತಾಂ=ಸೀತೆಯನ್ನು; ದದರ್ಶ=ನೋಡಿದನು
ಅನುವಾದ:(ಹನುಮಂತನು)ರಾವಣನು ಆಳುತ್ತಿರುವ ಲಂಕಾಪುರಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಲುಪಿ ಅಶೋಕವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತ ಕುಳಿತಿರುವ ಸೀತೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು.
♦
ನಿವೇದಯಿತ್ವಾऽಭಿಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚ ನಿವೇದ್ಯ ಚ|
ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಚ ವೈದೇಹೀಂ ಮರ್ದಯಾಮಾಸ ತೋರಣಮ್||1.74||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಚ ವೈದೇಹೀಂ ಮರ್ದಯಾಮಾಸ ತೋರಣಮ್||1.74||
ಅನ್ವಯ:ಅಭಿಜ್ಞಾನಂ ನಿವೇದಿತ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚ ನಿವೇದ್ಯ ಚ ವೈದೇಹೀಂ ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಚ ತೋರಣಂ ಮರ್ದಯಾಮಾಸ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಅಭಿಜ್ಞಾನಂ=ಗುರುತಿನ ಪ್ರತೀಕವನ್ನು; ನಿವೇದಿತ್ಯ=ನಿವೇದಿಸಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿ; ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ=ಸಂದೇಶವನ್ನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ನಿವೇದ್ಯ=ಹೇಳಿ; ಚ=ಹಾಗೂ; ವೈದೇಹೀಂ=ವೈದೇಹಿಯನ್ನು, ಸೀತೆಯನ್ನು; ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ=ಸಮಾಧನ ಪಡಿಸಿ; ಚ=ಹಾಗೂ; ತೋರಣಂ=ಲಂಕೆಯ ದ್ವಾರವನ್ನು; ಮರ್ದಯಾಮಾಸ=ನಾಶಪಡಿಸಿದನು
ಅನುವಾದ:ಹನುಮಂತನು ಸೀತೆಗೆ ಗುರುತಿನ ಪ್ರತೀಕವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ರಾಮನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅವಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನ ಪಡಿಸಿ, ಲಂಕೆಯ ದ್ವಾರವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಅಭಿಜ್ಞಾನಂ=ಗುರುತಿನ ಪ್ರತೀಕವನ್ನು; ನಿವೇದಿತ್ಯ=ನಿವೇದಿಸಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿ; ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ=ಸಂದೇಶವನ್ನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ನಿವೇದ್ಯ=ಹೇಳಿ; ಚ=ಹಾಗೂ; ವೈದೇಹೀಂ=ವೈದೇಹಿಯನ್ನು, ಸೀತೆಯನ್ನು; ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ=ಸಮಾಧನ ಪಡಿಸಿ; ಚ=ಹಾಗೂ; ತೋರಣಂ=ಲಂಕೆಯ ದ್ವಾರವನ್ನು; ಮರ್ದಯಾಮಾಸ=ನಾಶಪಡಿಸಿದನು
ಅನುವಾದ:ಹನುಮಂತನು ಸೀತೆಗೆ ಗುರುತಿನ ಪ್ರತೀಕವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ರಾಮನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅವಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನ ಪಡಿಸಿ, ಲಂಕೆಯ ದ್ವಾರವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದನು.
♦
ಪಂಚಸೇನಾಗ್ರಗಾನ್ ಹತ್ವಾ ಸಪ್ತ ಮಂತ್ರಿಸುತಾನಪಿ|
ಶೂರಮಕ್ಷಂ ಚ ನಿಷ್ಪಿಷ್ಯ ಗ್ರಹಣಂ ಸಮುಪಾಗಮತ್||1.75||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಶೂರಮಕ್ಷಂ ಚ ನಿಷ್ಪಿಷ್ಯ ಗ್ರಹಣಂ ಸಮುಪಾಗಮತ್||1.75||
ಅನ್ವಯ:ಪಂಚ ಸೇನಾಗ್ರಗಾನ್, ಸಪ್ತ ಮಂತ್ರಿಸುತಾನ್ ಅಪಿ ಹತ್ವಾ ಶೂರಮ್ ಅಕ್ಷಂ ನಿಷ್ಪಿಷ್ಯ, ಗ್ರಹಣಂ ಸಮುಪಾಗಮತ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಪಂಚ ಸೇನಾಗ್ರಗಾನ್=ಐದು ಸೇನಾಪ್ರಮುಖರನ್ನು; ಸಪ್ತ ಮಂತ್ರಿಸುತಾನ್=ಏಳು ಮಂತ್ರಿಸುತರನ್ನು; ಅಪಿ=ಕೂಡ; ಹತ್ವಾ=ಕೊಂದು;ಶೂರಮ್ ಅಕ್ಷಂ=ಶೂರನಾದ ಅಕ್ಷನನ್ನು; ನಿಷ್ಪಿಷ್ಯ=ಜಜ್ಜಿ, ಪುಡಿ ಮಾಡಿ; ಗ್ರಹಣಂ=ಬಂಧನವನ್ನು; ಸಮುಪಾಗಮತ್=ಬಂದನು;
ಅನುವಾದ:ಅವನು ಐದು ಸೇನಾಪ್ರಮುಖರನ್ನು ಹಾಗೂ ಏಳು ಮಂತ್ರಿಸುತರನ್ನು ಕೊಂದು ವೀರನಾದ ಅಕ್ಷನನ್ನು ಜಜ್ಜಿ ಪುಡಿ ಮಾಡಿ ತಾನೇ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಪಂಚ ಸೇನಾಗ್ರಗಾನ್=ಐದು ಸೇನಾಪ್ರಮುಖರನ್ನು; ಸಪ್ತ ಮಂತ್ರಿಸುತಾನ್=ಏಳು ಮಂತ್ರಿಸುತರನ್ನು; ಅಪಿ=ಕೂಡ; ಹತ್ವಾ=ಕೊಂದು;ಶೂರಮ್ ಅಕ್ಷಂ=ಶೂರನಾದ ಅಕ್ಷನನ್ನು; ನಿಷ್ಪಿಷ್ಯ=ಜಜ್ಜಿ, ಪುಡಿ ಮಾಡಿ; ಗ್ರಹಣಂ=ಬಂಧನವನ್ನು; ಸಮುಪಾಗಮತ್=ಬಂದನು;
ಅನುವಾದ:ಅವನು ಐದು ಸೇನಾಪ್ರಮುಖರನ್ನು ಹಾಗೂ ಏಳು ಮಂತ್ರಿಸುತರನ್ನು ಕೊಂದು ವೀರನಾದ ಅಕ್ಷನನ್ನು ಜಜ್ಜಿ ಪುಡಿ ಮಾಡಿ ತಾನೇ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು.
♦
ಅಸ್ತ್ರೇಣೋನ್ಮಕ್ತಮಾತ್ಮಾನಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪೈತಾಮಹಾದ್ವರಾತ್ |
ಮರ್ಷಯನ್ರಾಕ್ಷಸಾನ್ವೀರೋ ಯಂತ್ರಿಣಸ್ತಾನ್ಯದೃಚ್ಛಯಾ||1.76||ತತೋ ದಗ್ಧ್ವಾ ಪುರೀಂ ಲಂಕಾಮೃತೇ ಸೀತಾಂ ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್|
ರಾಮಾಯ ಪ್ರಿಯಮಾಖ್ಯಾತುಂ ಪುನರಾಯಾನ್ಮಹಾಕಪಿಃ||1.77||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಮರ್ಷಯನ್ರಾಕ್ಷಸಾನ್ವೀರೋ ಯಂತ್ರಿಣಸ್ತಾನ್ಯದೃಚ್ಛಯಾ||1.76||ತತೋ ದಗ್ಧ್ವಾ ಪುರೀಂ ಲಂಕಾಮೃತೇ ಸೀತಾಂ ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್|
ರಾಮಾಯ ಪ್ರಿಯಮಾಖ್ಯಾತುಂ ಪುನರಾಯಾನ್ಮಹಾಕಪಿಃ||1.77||
ಅನ್ವಯ:ವೀರಃ ಮಹಾಕಪಿಃ ಪೈತಮಹಾದ್ವರಾತ್ ಅಸ್ತ್ರೇಣ ಯಂತ್ರಿಣಃ ಉನ್ಮುಕ್ತಃ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಯದೃಚ್ಛಯಾ ತಾನ್ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಮರ್ಷಯನ್ ತತಃ ಮೈಥಿಲೀಂ ಸೀತಾಮ್ ಋತೇ ಲಂಕಾಂ ಪುರೀಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ರಾಮಾಯ ಪ್ರಿಯಮ್ ಆಖ್ಯಾತುಂ ಪುನಃ ಆಯಾತ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ವೀರಃ=ವೀರ; ಮಹಾಕಪಿಃ=ಮಹಾಕಪಿಯು; ಪೈತಮಹಾದ್ವರಾತ್=ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನ ವರದಿಂದ; ಅಸ್ತ್ರೇಣ=ಅಸ್ತ್ರದಿಂದ, ಬಂಧನದಿಂದ; ಉನ್ಮುಕ್ತಃ=ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು; ಜ್ಞಾತ್ವಾ=ತಿಳಿದು; ಯಂತ್ರಿಣಃ=ಬಂಧಿಸಿದವರಿಂದ; ಯದೃಚ್ಛಯಾ=ಸ್ವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ; ತಾನ್ ರಾಕ್ಷಸಾನ್=ಆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು; ಮರ್ಷಯನ್=ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು; ತತಃ=ಆಗ; ಮೈಥಿಲೀಂ ಸೀತಾಮ್=ಸೀತೆಯನ್ನು; ಋತೇ=ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ; ಲಂಕಾಂ ಪುರೀಂ=ಲಂಕಾಪುರಿಯನ್ನು; ದಗ್ಧ್ವಾ=ಸುಟ್ಟು; ರಾಮಾಯ=ರಾಮನಿಗೆ; ಪ್ರಿಯಮ್=ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದನ್ನು; ಆಖ್ಯಾತುಂ=ಹೇಳಲು; ಪುನಃ=ಪುನಃ; ಆಯಾತ=ಬಂದನು;
ಅನುವಾದ:ಹನುಮಂತನು ಬ್ರಹ್ಮ ನೀಡಿದ ವರದಿಂದ ತನಗೆ ಕಟ್ಟಿರುವ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರಿತಿದ್ದರೂ ಸಹ ಸುಮ್ಮನಿದ್ದು ಆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು ನಂತರ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇಡೀ ಲಂಕೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಲು ತಿರುಗಿಬಂದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ವೀರಃ=ವೀರ; ಮಹಾಕಪಿಃ=ಮಹಾಕಪಿಯು; ಪೈತಮಹಾದ್ವರಾತ್=ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನ ವರದಿಂದ; ಅಸ್ತ್ರೇಣ=ಅಸ್ತ್ರದಿಂದ, ಬಂಧನದಿಂದ; ಉನ್ಮುಕ್ತಃ=ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು; ಜ್ಞಾತ್ವಾ=ತಿಳಿದು; ಯಂತ್ರಿಣಃ=ಬಂಧಿಸಿದವರಿಂದ; ಯದೃಚ್ಛಯಾ=ಸ್ವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ; ತಾನ್ ರಾಕ್ಷಸಾನ್=ಆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು; ಮರ್ಷಯನ್=ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು; ತತಃ=ಆಗ; ಮೈಥಿಲೀಂ ಸೀತಾಮ್=ಸೀತೆಯನ್ನು; ಋತೇ=ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ; ಲಂಕಾಂ ಪುರೀಂ=ಲಂಕಾಪುರಿಯನ್ನು; ದಗ್ಧ್ವಾ=ಸುಟ್ಟು; ರಾಮಾಯ=ರಾಮನಿಗೆ; ಪ್ರಿಯಮ್=ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದನ್ನು; ಆಖ್ಯಾತುಂ=ಹೇಳಲು; ಪುನಃ=ಪುನಃ; ಆಯಾತ=ಬಂದನು;
ಅನುವಾದ:ಹನುಮಂತನು ಬ್ರಹ್ಮ ನೀಡಿದ ವರದಿಂದ ತನಗೆ ಕಟ್ಟಿರುವ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರಿತಿದ್ದರೂ ಸಹ ಸುಮ್ಮನಿದ್ದು ಆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು ನಂತರ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇಡೀ ಲಂಕೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಲು ತಿರುಗಿಬಂದನು.
♦
ಸೋಭಿಗಮ್ಯ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಕೃತ್ವಾ ರಾಮಂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ|
ನ್ಯವೇದಯದಮೇಯಾತ್ಮಾ ದೃಷ್ಟಾ ಸೀತೇತಿ ತತ್ವತಃ||1.78||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ನ್ಯವೇದಯದಮೇಯಾತ್ಮಾ ದೃಷ್ಟಾ ಸೀತೇತಿ ತತ್ವತಃ||1.78||
ಅನ್ವಯ:ಸಃ ಅಮೇಯ ಆತ್ಮಾ ಮಹಾತ್ಮನಂ ರಾಮಂ ಅಭಿಗಮ್ಯ ಪ್ರದಿಕ್ಷಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಸೀತಾ ದೃಷ್ಟಾ ಇತಿ ತತ್ವತಃ ನ್ಯವೇದಯತ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಃ=ಅವನು; ಅಮೇಯ ಆತ್ಮಾ=ಅಪಾರ ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿ; ಮಹಾತ್ಮನಂ ರಾಮಂ ಅಭಿಗಮ್ಯ=ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ; ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ=ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ; ಸೀತಾ ದೃಷ್ಟಾ=ಸೀತೆ ಕಂಡಳು; ಇತಿ=ಎಂದು; ತತ್ವತಃ=ನಿಜವಾದದ್ದನ್ನು; ನ್ಯವೇದಯದತ್ =ನಿವೇದಿಸಿದನು, ಹೇಳಿದನು;
ಅನುವಾದ:ಆ ಅಪಾರ ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಯಾದ ಹನುಮಂತನು ರಾಮನಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಸೀತೆ ಕಂಡಳು ಎಂದು ಸತ್ಯವಾದದ್ದನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸಃ=ಅವನು; ಅಮೇಯ ಆತ್ಮಾ=ಅಪಾರ ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿ; ಮಹಾತ್ಮನಂ ರಾಮಂ ಅಭಿಗಮ್ಯ=ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ; ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ=ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ; ಸೀತಾ ದೃಷ್ಟಾ=ಸೀತೆ ಕಂಡಳು; ಇತಿ=ಎಂದು; ತತ್ವತಃ=ನಿಜವಾದದ್ದನ್ನು; ನ್ಯವೇದಯದತ್ =ನಿವೇದಿಸಿದನು, ಹೇಳಿದನು;
ಅನುವಾದ:ಆ ಅಪಾರ ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಯಾದ ಹನುಮಂತನು ರಾಮನಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಸೀತೆ ಕಂಡಳು ಎಂದು ಸತ್ಯವಾದದ್ದನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
♦
ತತಃ ಸುಗ್ರೀವಸಹಿತೋ ಗತ್ವಾ ತೀರಂ ಮಹೋದಧೇಃ|
ಸಮುದ್ರಂ ಕ್ಷೋಭಯಾಮಾಸ ಶರೈರಾದಿತ್ಯಸನ್ನಿಭೈಃ||1.79||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಸಮುದ್ರಂ ಕ್ಷೋಭಯಾಮಾಸ ಶರೈರಾದಿತ್ಯಸನ್ನಿಭೈಃ||1.79||
ಅನ್ವಯ:ತತಃ ಸುಗ್ರೀವ ಸಹಿತಃ ಮಹೋದಧೇಃ ತೀರಂ ಗತ್ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಸನ್ನಿಭೈಃ ಶರೈಃ ಸಮುದ್ರಂ ಕ್ಷೋಭಾಯಮಾಸ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ಸುಗ್ರೀವ ಸಹಿತಃ=ಸುಗ್ರೀವನ ಸಹಿತ; ಮಹೋದಧೇಃ=ಮಹಾಸಾಗರದ; ತೀರಂ=ತೀರಕ್ಕೆ; ಗತ್ವಾ=ಹೋಗಿ; ಆದಿತ್ಯ=ಸೂರ್ಯ; ಸನ್ನಿಭೈಃ=ಹಾಗೆ,ಅದರಂತೆ; ಶರೈಃ=ಬಾಣಗಳಿಂದ; ಸಮುದ್ರಂ=ಸಮುದ್ರವನ್ನು; ಕ್ಷೋಭಾಯಮಾಸ=ಕ್ಷೋಭೆಗೊಳಿಸಿದನು
ಅನುವಾದ:ಆಗ ರಾಮನು ಸುಗ್ರೀವನ ಸಹಿತ ಮಹಾಸಾಗರದ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸಮಾನವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಅಲ್ಲೋಲಕಲ್ಲೋಲಗೊಳಿಸಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ಸುಗ್ರೀವ ಸಹಿತಃ=ಸುಗ್ರೀವನ ಸಹಿತ; ಮಹೋದಧೇಃ=ಮಹಾಸಾಗರದ; ತೀರಂ=ತೀರಕ್ಕೆ; ಗತ್ವಾ=ಹೋಗಿ; ಆದಿತ್ಯ=ಸೂರ್ಯ; ಸನ್ನಿಭೈಃ=ಹಾಗೆ,ಅದರಂತೆ; ಶರೈಃ=ಬಾಣಗಳಿಂದ; ಸಮುದ್ರಂ=ಸಮುದ್ರವನ್ನು; ಕ್ಷೋಭಾಯಮಾಸ=ಕ್ಷೋಭೆಗೊಳಿಸಿದನು
ಅನುವಾದ:ಆಗ ರಾಮನು ಸುಗ್ರೀವನ ಸಹಿತ ಮಹಾಸಾಗರದ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸಮಾನವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಅಲ್ಲೋಲಕಲ್ಲೋಲಗೊಳಿಸಿದನು.
♦
ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಚಾತ್ಮಾನಂ ಸಮುದ್ರಃ ಸರಿತಾಂ ಪತಿಃ|
ಸಮುದ್ರವಚನಾಚ್ಚೈವ ನಲಂ ಸೇತುಮಕಾರಯತ್||1.80||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಸಮುದ್ರವಚನಾಚ್ಚೈವ ನಲಂ ಸೇತುಮಕಾರಯತ್||1.80||
ಅನ್ವಯ:ಸರಿತಾಂ ಪತಿಃ ಸಮುದ್ರಃ ಆತ್ಮಾನಂ ಚ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ. ಸಮುದ್ರ ವಚನಾತ್ ಚ ಏವ ನಲಂ ಸೇತುಂ ಅಕಾರಯತ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸರಿತಾಂ ಪತಿಃ=ನದಿಗಳ ಪತಿ,ಸಮುದ್ರ; ಸಮುದ್ರಃ=ಸಮುದ್ರ; ಆತ್ಮಾನಂ=ತನ್ನನ್ನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ದರ್ಶಯಾಮಾಸ=ತೋರಿಸಿಕೊಂಡನು, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು; ಸಮುದ್ರ ವಚನಾತ್=ಸಮುದ್ರದ ಮಾತಿನಿಂದ; ಚ ಏವ=ಅದರಿಂದಲೇ; ನಲಂ=ನಲನೆಂಬ ವಾನರ; ಸೇತುಂ=ಸೇತುವೆಯನ್ನು; ಅಕಾರಯತ್=ಕಟ್ಟಿದನು
ಅನುವಾದ:ಆಗ ನದಿಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಸಮುದ್ರರಾಜನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಹಾಗೂ ಅವನ ಮಾತಿನಂತೆ ವಾನರನಾದ ನಳನು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
ಒಂದು ಕತೆಯ ಪ್ರಕಾರ ನಳನಿಗೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ವರದಿಂದ ಅವನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಎಸೆದರೂ ಅದು ತೇಲುತ್ತಿತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದು ಕತೆಯ ಪ್ರಕಾರ ನಳನು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಮಗ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸರಿತಾಂ ಪತಿಃ=ನದಿಗಳ ಪತಿ,ಸಮುದ್ರ; ಸಮುದ್ರಃ=ಸಮುದ್ರ; ಆತ್ಮಾನಂ=ತನ್ನನ್ನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ದರ್ಶಯಾಮಾಸ=ತೋರಿಸಿಕೊಂಡನು, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು; ಸಮುದ್ರ ವಚನಾತ್=ಸಮುದ್ರದ ಮಾತಿನಿಂದ; ಚ ಏವ=ಅದರಿಂದಲೇ; ನಲಂ=ನಲನೆಂಬ ವಾನರ; ಸೇತುಂ=ಸೇತುವೆಯನ್ನು; ಅಕಾರಯತ್=ಕಟ್ಟಿದನು
ಅನುವಾದ:ಆಗ ನದಿಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಸಮುದ್ರರಾಜನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಹಾಗೂ ಅವನ ಮಾತಿನಂತೆ ವಾನರನಾದ ನಳನು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
ಒಂದು ಕತೆಯ ಪ್ರಕಾರ ನಳನಿಗೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ವರದಿಂದ ಅವನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಎಸೆದರೂ ಅದು ತೇಲುತ್ತಿತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದು ಕತೆಯ ಪ್ರಕಾರ ನಳನು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಮಗ.
♦
ತೇನ ಗತ್ವಾ ಪುರೀಂ ಲಂಕಾಂ ಹತ್ವಾ ರಾವಣಮಾಹವೇ|
ರಾಮಃ ಸೀತಾಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ಪರಾಂ ವ್ರೀಡಾಮುಪಾಗಮತ್||1.81||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ರಾಮಃ ಸೀತಾಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ಪರಾಂ ವ್ರೀಡಾಮುಪಾಗಮತ್||1.81||
ಅನ್ವಯ:ರಾಮಃ ತೇನ ಲಂಕಾಂ ಪುರೀಂ ಗತ್ವಾ ಆಹವೇ ರಾವಣಂ ಹತ್ವಾ ಸೀತಾಂ ಅನುಪ್ರಾಪ್ಯ ಪರಾಂ ವ್ರೀಡಾಮ್ ಉಪಾಗಮತ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ತೇನ=ಅದರಿಂದ, ಆ ಸೇತುವೆಯಿಂದ; ಲಂಕಾಂ ಪುರೀಂ=ಲಂಕಾ ಪುರಿಗೆ; ಗತ್ವಾ=ಹೋಗಿ; ಆಹವೇ=ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ; ರಾವಣಂ=ರಾವಣನನ್ನು; ಹತ್ವಾ=ಕೊಂದು; ಸೀತಾಂ=ಸೀತೆಯನ್ನು; ಅನುಪ್ರಾಪ್ಯ=ಪಡೆದು; ಪರಾಂ=ಬಹಳ; ವ್ರೀಡಾಮ್=ಅವಮಾನವನ್ನು; ಉಪಾಗಮತ್=ಎದುರಿಸಿದನು;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಸೇತುವೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಲಂಕಾಪುರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಕೊಂದು ಸೀತೆಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಬಹಳ ಮುಜುಗರವನ್ನು, ಅವಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ತೇನ=ಅದರಿಂದ, ಆ ಸೇತುವೆಯಿಂದ; ಲಂಕಾಂ ಪುರೀಂ=ಲಂಕಾ ಪುರಿಗೆ; ಗತ್ವಾ=ಹೋಗಿ; ಆಹವೇ=ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ; ರಾವಣಂ=ರಾವಣನನ್ನು; ಹತ್ವಾ=ಕೊಂದು; ಸೀತಾಂ=ಸೀತೆಯನ್ನು; ಅನುಪ್ರಾಪ್ಯ=ಪಡೆದು; ಪರಾಂ=ಬಹಳ; ವ್ರೀಡಾಮ್=ಅವಮಾನವನ್ನು; ಉಪಾಗಮತ್=ಎದುರಿಸಿದನು;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಸೇತುವೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಲಂಕಾಪುರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಕೊಂದು ಸೀತೆಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಬಹಳ ಮುಜುಗರವನ್ನು, ಅವಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು.
♦
ತಾಮುವಾಚ ತತೋ ರಾಮಃ ಪರುಷಂ ಜನಸಂಸದಿ|
ಅಮೃಷ್ಯಮಾಣಾ ಸಾ ಸೀತಾ ವಿವೇಶ ಜ್ವಲನಂ ಸತೀ||1.82||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಅಮೃಷ್ಯಮಾಣಾ ಸಾ ಸೀತಾ ವಿವೇಶ ಜ್ವಲನಂ ಸತೀ||1.82||
ಅನ್ವಯ:ತತಃ ರಾಮಃ ಜನಸಂಸದಿ ತಾಂ ಪರುಷಮ್ ಉವಾಚ - ಸತೀ ಸಾ ಸೀತಾ ಅಮೃಷ್ಯಮಾಣಾ ಜ್ವಲನಮ್ ವಿವೇಶ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ಜನಸಂಸದಿ=ಜನರ ಸಮಕ್ಷಮದಲ್ಲಿ; ತಾಂ=ಅವಳಿಗೆ; ಪರುಷಮ್=ಒರಟಾಗಿ; ಉವಾಚ=ಮಾತನಾಡಿದನು; ಸತೀ=ಸತಿ; ಸಾ=ಅವಳು; ಸೀತಾ=ಸೀತೆ; ಅಮೃಷ್ಯಮಾಣಾ=ಸಹಿಸಲಾಗದ; ಜ್ವಲನಮ್=ಬೆಂಕಿಯನ್ನು; ವಿವೇಶ=ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು;
ಅನುವಾದ:ಆಗ ರಾಮನು ವಾನರರು, ದೈತ್ಯರು ಇತ್ಯಾದಿ ಜನರ ಮಧ್ಯೆದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಗೆ ಒರಟು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು. ಅದರಿಂದ ಬೇಸರಗೊಂಡ ಸತೀ ಸೀತೆ ಅಗ್ನಿ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದಳು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ಜನಸಂಸದಿ=ಜನರ ಸಮಕ್ಷಮದಲ್ಲಿ; ತಾಂ=ಅವಳಿಗೆ; ಪರುಷಮ್=ಒರಟಾಗಿ; ಉವಾಚ=ಮಾತನಾಡಿದನು; ಸತೀ=ಸತಿ; ಸಾ=ಅವಳು; ಸೀತಾ=ಸೀತೆ; ಅಮೃಷ್ಯಮಾಣಾ=ಸಹಿಸಲಾಗದ; ಜ್ವಲನಮ್=ಬೆಂಕಿಯನ್ನು; ವಿವೇಶ=ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು;
ಅನುವಾದ:ಆಗ ರಾಮನು ವಾನರರು, ದೈತ್ಯರು ಇತ್ಯಾದಿ ಜನರ ಮಧ್ಯೆದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಗೆ ಒರಟು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು. ಅದರಿಂದ ಬೇಸರಗೊಂಡ ಸತೀ ಸೀತೆ ಅಗ್ನಿ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದಳು.
♦
ತತೋऽಗ್ನಿವಚನಾತ್ಸೀತಾಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿಗತಕಲ್ಮಷಾಮ್|
ಬಭೌ ರಾಮಃ ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಟಃ ಪೂಜಿತಃ ಸರ್ವದೈವತೈಃ||1.83||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಬಭೌ ರಾಮಃ ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಟಃ ಪೂಜಿತಃ ಸರ್ವದೈವತೈಃ||1.83||
ಅನ್ವಯ:ತತಃ ಅಗ್ನಿವಚನಾತ್ ಸೀತಾಂ ವಿಗತಕಲ್ಮಷಾಮ್ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಟಃ ರಾಮಃ ಸರ್ವದೈವತೈಃ ಪೂಜಿತಃ ಬಭೌ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ಅಗ್ನಿವಚನಾತ್=ಅಗ್ನಿಯ ಮಾತಿನಿಂದ; ಸೀತಾಂ=ಸೀತೆಯನ್ನು; ವಿಗತಕಲ್ಮಷಾಮ್=ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶಳೆಂದು; ಜ್ಞಾತ್ವಾ=ತಿಳಿದು; ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಟಃ=ಹರ್ಷಿತನಾದ; ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ಸರ್ವದೈವತೈಃ=ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳಿಂದ; ಪೂಜಿತಃ=ಪೂಜಿತನು; ಬಭೌ=ಆದನು;
ಅನುವಾದ:ಆಗ ಅಗ್ನಿದೇವತೆಯ ಮಾತಿನಿಂದ ಸೀತೆಯು ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶಳೆಂದು ತಿಳಿದು ರಾಮನು ಹರ್ಷಗೊಂಡನು ಹಾಗೂ ಸರ್ವದೇವತೆಗಳಿಂದ ರಾವಣನ ಸಂಹಾರ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತಃ=ಆಗ; ಅಗ್ನಿವಚನಾತ್=ಅಗ್ನಿಯ ಮಾತಿನಿಂದ; ಸೀತಾಂ=ಸೀತೆಯನ್ನು; ವಿಗತಕಲ್ಮಷಾಮ್=ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶಳೆಂದು; ಜ್ಞಾತ್ವಾ=ತಿಳಿದು; ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಟಃ=ಹರ್ಷಿತನಾದ; ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ಸರ್ವದೈವತೈಃ=ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳಿಂದ; ಪೂಜಿತಃ=ಪೂಜಿತನು; ಬಭೌ=ಆದನು;
ಅನುವಾದ:ಆಗ ಅಗ್ನಿದೇವತೆಯ ಮಾತಿನಿಂದ ಸೀತೆಯು ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶಳೆಂದು ತಿಳಿದು ರಾಮನು ಹರ್ಷಗೊಂಡನು ಹಾಗೂ ಸರ್ವದೇವತೆಗಳಿಂದ ರಾವಣನ ಸಂಹಾರ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
♦
ಕರ್ಮಣಾ ತೇನ ಮಹತಾ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ಸಚರಾಚರಮ್|
ಸದೇವರ್ಷಿಗಣಂ ತುಷ್ಟಂ ರಾಘವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ||1.84||
ಅನ್ವಯ:ತೇನ ರಾಘವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ಮಹತಾ ಕರ್ಮೇಣ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ಸಚರಾಚರಂ ಸದೇವರ್ಷಿಗಣಂ ತುಷ್ಟಂ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತೇನ=ಅವನ; ರಾಘವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ=ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನ; ಮಹತಾ=ಮಹತ್ತಾದ; ಕರ್ಮೇಣ=ಕರ್ಮದಿಂದ; ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ=ಮೂರುಲೋಕಗಳು; ಸಚರಾಚರಂ=ಚರಾಚರಗಳು; ಸದೇವರ್ಷಿಗಣಂ=ದೇವರ್ಷಿಗಣಗಳು; ತುಷ್ಟಂ=ಸಂತೋಷಗೊಂಡರು;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನ ಮಹತ್ತಾದ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಮೂರುಲೋಕಗಳು, ಎಲ್ಲ ಚರಾಚರಜೀವಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಋಷಿಗಳ ಗಣಗಳು ಸಂತಸಗೊಂಡವು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತೇನ=ಅವನ; ರಾಘವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ=ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನ; ಮಹತಾ=ಮಹತ್ತಾದ; ಕರ್ಮೇಣ=ಕರ್ಮದಿಂದ; ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ=ಮೂರುಲೋಕಗಳು; ಸಚರಾಚರಂ=ಚರಾಚರಗಳು; ಸದೇವರ್ಷಿಗಣಂ=ದೇವರ್ಷಿಗಣಗಳು; ತುಷ್ಟಂ=ಸಂತೋಷಗೊಂಡರು;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನ ಮಹತ್ತಾದ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಮೂರುಲೋಕಗಳು, ಎಲ್ಲ ಚರಾಚರಜೀವಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಋಷಿಗಳ ಗಣಗಳು ಸಂತಸಗೊಂಡವು.
♦
ಅಭಿಷಿಚ್ಯ ಚ ಲಂಕಾಯಾಂ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರಂ ವಿಭೀಷಣಮ್|
ಕೃತಕೃತ್ಯಸ್ತದಾ ರಾಮೋ ವಿಜ್ವರಃ ಪ್ರಮುಮೋದ ಹ||1.85||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಕೃತಕೃತ್ಯಸ್ತದಾ ರಾಮೋ ವಿಜ್ವರಃ ಪ್ರಮುಮೋದ ಹ||1.85||
ಅನ್ವಯ:ರಾಮಃ ತದಾ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರಂ ವಿಭೀಷಣಮ್ ಲಂಕಾಯಾಂ ಅಭಿಷಿಚ್ಯ ಕೃತಕೃತ್ಯಃ ವಿಜ್ವರಃ ಪ್ರಮುಮೋದ ಹ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ತದಾ=ಆಗ,ಆಮೇಲೆ; ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರಂ=ರಾಕ್ಷಸರ ರಾಜನನ್ನು; ವಿಭೀಷಣಮ್=ವಿಭೀಷಣನನ್ನು; ಲಂಕಾಯಾಂ=ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ; ಅಭಿಷಿಚ್ಯ=ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ; ಕೃತಕೃತ್ಯಃ=ಕರ್ತವ್ಯ ನೆರವೇರಿಸಿದ ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ; ವಿಜ್ವರಃ=ನಿಶ್ಚಿಂತೆ ಹೊಂದಿದವನು; ಪ್ರಮುಮೋದ=ಮುದಗೊಂಡನು, ಸಂತಸಗೊಂಡನು; ಹ=ನಿಜವಾಗಿಯೂ
ಅನುವಾದ: ನಂತರ ರಾಮನು ರಾಮನ ತಮ್ಮನಾದ ರಾಕ್ಷಸ ಪ್ರಮುಖನಾದ ವಿಭೀಷಣನನ್ನು ಲಂಕೆಯ ರಾಜನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಕೃತಾರ್ಥನಾಗಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ತದಾ=ಆಗ,ಆಮೇಲೆ; ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರಂ=ರಾಕ್ಷಸರ ರಾಜನನ್ನು; ವಿಭೀಷಣಮ್=ವಿಭೀಷಣನನ್ನು; ಲಂಕಾಯಾಂ=ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ; ಅಭಿಷಿಚ್ಯ=ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ; ಕೃತಕೃತ್ಯಃ=ಕರ್ತವ್ಯ ನೆರವೇರಿಸಿದ ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ; ವಿಜ್ವರಃ=ನಿಶ್ಚಿಂತೆ ಹೊಂದಿದವನು; ಪ್ರಮುಮೋದ=ಮುದಗೊಂಡನು, ಸಂತಸಗೊಂಡನು; ಹ=ನಿಜವಾಗಿಯೂ
ಅನುವಾದ: ನಂತರ ರಾಮನು ರಾಮನ ತಮ್ಮನಾದ ರಾಕ್ಷಸ ಪ್ರಮುಖನಾದ ವಿಭೀಷಣನನ್ನು ಲಂಕೆಯ ರಾಜನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಕೃತಾರ್ಥನಾಗಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು.
♦
ದೇವತಾಭ್ಯೋ ವರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಮುತ್ಥಾಪ್ಯ ಚ ವಾನರಾನ್|
ಅಯೋಧ್ಯಾಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತೋ ರಾಮಃ ಪುಷ್ಪಕೇಣ ಸುಹೃದ್ವತಃ||1.86||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಅಯೋಧ್ಯಾಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತೋ ರಾಮಃ ಪುಷ್ಪಕೇಣ ಸುಹೃದ್ವತಃ||1.86||
ಅನ್ವಯ:ರಾಮಃ ದೇವತಾಭ್ಯಃ ವರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಾನರಾನ್ ಸಮುತ್ಥಾಪ್ಯ ಚ, ಸುಹೃದ್ವ್ರತಃ ಪುಷ್ಪಕೇಣ ಅಯೋಧ್ಯಾಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತಃ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ದೇವತಾಭ್ಯಃ=ದೇವತೆಗಳಿಂದ; ವರಂ=ವರವನ್ನು; ಪ್ರಾಪ್ಯ=ಪಡೆದು; ವಾನರಾನ್=ವಾನರರನ್ನು; ಸಮುತ್ಥಾಪ್ಯ=ಪುನರ್ಜಿವಗೊಳಿಸಿ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಸುಹೃದ್ವ್ರತಃ=ತನ್ನ ಮಿತ್ರರೊಡಗೂಡಿ; ಪುಷ್ಪಕೇಣ=ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಿಂದ; ಅಯೋಧ್ಯಾಂ=ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ; ಪ್ರಸ್ಥಿತಃ=ಹೊರಟನು;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ವಾನರರನ್ನು ಪುನಃ ಜೀವಿತಗೊಳಿಸಿ ತನ್ನ ಮಿತ್ರರ ಜೊತೆ ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೊರಟನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ದೇವತಾಭ್ಯಃ=ದೇವತೆಗಳಿಂದ; ವರಂ=ವರವನ್ನು; ಪ್ರಾಪ್ಯ=ಪಡೆದು; ವಾನರಾನ್=ವಾನರರನ್ನು; ಸಮುತ್ಥಾಪ್ಯ=ಪುನರ್ಜಿವಗೊಳಿಸಿ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಸುಹೃದ್ವ್ರತಃ=ತನ್ನ ಮಿತ್ರರೊಡಗೂಡಿ; ಪುಷ್ಪಕೇಣ=ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಿಂದ; ಅಯೋಧ್ಯಾಂ=ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ; ಪ್ರಸ್ಥಿತಃ=ಹೊರಟನು;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ವಾನರರನ್ನು ಪುನಃ ಜೀವಿತಗೊಳಿಸಿ ತನ್ನ ಮಿತ್ರರ ಜೊತೆ ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೊರಟನು.
♦
ಭರದ್ವಾಜಾಶ್ರಮಂ ಗತ್ವಾ ರಾಮಃ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ|
ಭರತಸ್ಯಾಂತಿಕಂ ರಾಮೋ ಹನೂಮಂತಂ ವ್ಯಸರ್ಜಯತ್||1.87||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಭರತಸ್ಯಾಂತಿಕಂ ರಾಮೋ ಹನೂಮಂತಂ ವ್ಯಸರ್ಜಯತ್||1.87||
ಅನ್ವಯ:ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ ರಾಮಃ ಭರದ್ವಾಜಾಶ್ರಮಂ ಗತ್ವಾ ಭರತಸ್ಯ ಅಂತಿಕಂ ಹನೂಮಂತಂ ವ್ಯಸರ್ಜಯತ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ=ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮನು; ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ಭರದ್ವಾಜಾಶ್ರಮಂ=ಭಾರದ್ವಾಜರ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ; ಗತ್ವಾ=ಹೋಗಿ; ಭರತಸ್ಯ=ಭರತನ; ಅಂತಿಕಂ=ಹತ್ತಿರ; ಹನೂಮಂತಂ=ಹನುಮಂತನನ್ನು; ವ್ಯಸರ್ಜಯತ್=ಕಳುಹಿಸಿದನು;
ಅನುವಾದ:ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮನಾದ ರಾಮನು ಭರದ್ವಾಜ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಭರತನಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಸಂದೇಶದೊಡನೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ=ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮನು; ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ಭರದ್ವಾಜಾಶ್ರಮಂ=ಭಾರದ್ವಾಜರ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ; ಗತ್ವಾ=ಹೋಗಿ; ಭರತಸ್ಯ=ಭರತನ; ಅಂತಿಕಂ=ಹತ್ತಿರ; ಹನೂಮಂತಂ=ಹನುಮಂತನನ್ನು; ವ್ಯಸರ್ಜಯತ್=ಕಳುಹಿಸಿದನು;
ಅನುವಾದ:ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮನಾದ ರಾಮನು ಭರದ್ವಾಜ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಭರತನಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಸಂದೇಶದೊಡನೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು.
♦
ಪುನರಾಖ್ಯಾಯಿಕಾಂ ಜಲ್ಪನ್ಸುಗ್ರೀವಸಹಿತಶ್ಚ ಸಃ|
ಪುಷ್ಪಕಂ ತತ್ಸಮಾರುಹ್ಯ ನಂದಿಗ್ರಾಮಂ ಯಯೌ ತದಾ ||1.88||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಪುಷ್ಪಕಂ ತತ್ಸಮಾರುಹ್ಯ ನಂದಿಗ್ರಾಮಂ ಯಯೌ ತದಾ ||1.88||
ಅನ್ವಯ:ಪುನಃ ಸುಗ್ರೀವಸಹಿತಃ ಸಃ ಆಖ್ಯಾಯಿಕಾಂ ಜಲ್ಪನ್ ತತ್ ಪುಷ್ಪಕಂ ಸಮಾರುಹ್ಯ ತದಾ ನಂದಿಗ್ರಾಮಂ ಯಯೌ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಪುನಃ=ಪುನಃ; ಸುಗ್ರೀವಸಹಿತಃ=ಸುಗ್ರೀವಸಹಿತ; ಸಃ=ಅವನು; ಆಖ್ಯಾಯಿಕಾಂ=ಕತೆಯನ್ನು; ಜಲ್ಪನ್=ಹೇಳಿ; ತತ್=ಆ; ಪುಷ್ಪಕಂ=ಪುಷ್ಪಕವನ್ನು; ಸಮಾರುಹ್ಯ=ಹತ್ತಿ; ತದಾ=ಆಗ; ನಂದಿಗ್ರಾಮಂ=ನಂದಿಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ; ಯಯೌ=ಬಂದನು;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿ ಪುಷ್ಪಕವಿಮಾನವನ್ನು ಏರಿ ನಂದಿಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಬಂದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಪುನಃ=ಪುನಃ; ಸುಗ್ರೀವಸಹಿತಃ=ಸುಗ್ರೀವಸಹಿತ; ಸಃ=ಅವನು; ಆಖ್ಯಾಯಿಕಾಂ=ಕತೆಯನ್ನು; ಜಲ್ಪನ್=ಹೇಳಿ; ತತ್=ಆ; ಪುಷ್ಪಕಂ=ಪುಷ್ಪಕವನ್ನು; ಸಮಾರುಹ್ಯ=ಹತ್ತಿ; ತದಾ=ಆಗ; ನಂದಿಗ್ರಾಮಂ=ನಂದಿಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ; ಯಯೌ=ಬಂದನು;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿ ಪುಷ್ಪಕವಿಮಾನವನ್ನು ಏರಿ ನಂದಿಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಬಂದನು.
♦
ನಂದಿಗ್ರಾಮೇ ಜಟಾಂ ಹಿತ್ವಾ ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಸಹಿತೋನಘಃ|
ರಾಮಃ ಸೀತಾಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಪುನರವಾಪ್ತವಾನ್||1.89||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ರಾಮಃ ಸೀತಾಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಪುನರವಾಪ್ತವಾನ್||1.89||
ಅನ್ವಯ:ಅನಘಃ ರಾಮಃ ನಂದಿಗ್ರಾಮೇ ಜಟಾಂ ಹಿತ್ವಾ ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಸಹಿತಃ ಸೀತಾಮ್ ಅನುಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಪುನಃ ಅವಾಪ್ತವಾನ್.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಅನಘಃ=ನಿರ್ದೋಷಿಯಾದ; ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ನಂದಿಗ್ರಾಮೇ=ನಂದಿಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ; ಜಟಾಂ=ಸಿಕ್ಕು ಸಿಕ್ಕಾದ ಜಡೆಯನ್ನು; ಹಿತ್ವಾ=ಕತ್ತರಿಸಿ; ಭ್ರಾತೃಭಿಃ=ಸಹೋದರರ; ಸಹಿತಃ=ಸಹಿತ; ಸೀತಾಮ್=ಸೀತೆಯನ್ನು; ಅನುಪ್ರಾಪ್ಯ=ಪುನಃ ಪಡೆದು; ರಾಜ್ಯಂ=ರಾಜ್ಯವನ್ನು; ಪುನಃ=ಪುನಃ; ಅವಾಪ್ತವಾನ್=ಪಡೆದನು
ಅನುವಾದ:ನಿರ್ದೋಷಿಯಾದ ರಾಮನು ನಂದಿಗ್ರಾಮವನ್ನು ತಲುಪಿ ಸಹೋದರರ ಜೊತೆೆಯಲ್ಲಿ ಜಡೆಗಟ್ಟಿದ ಕೂದಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಅನಘಃ=ನಿರ್ದೋಷಿಯಾದ; ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ನಂದಿಗ್ರಾಮೇ=ನಂದಿಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ; ಜಟಾಂ=ಸಿಕ್ಕು ಸಿಕ್ಕಾದ ಜಡೆಯನ್ನು; ಹಿತ್ವಾ=ಕತ್ತರಿಸಿ; ಭ್ರಾತೃಭಿಃ=ಸಹೋದರರ; ಸಹಿತಃ=ಸಹಿತ; ಸೀತಾಮ್=ಸೀತೆಯನ್ನು; ಅನುಪ್ರಾಪ್ಯ=ಪುನಃ ಪಡೆದು; ರಾಜ್ಯಂ=ರಾಜ್ಯವನ್ನು; ಪುನಃ=ಪುನಃ; ಅವಾಪ್ತವಾನ್=ಪಡೆದನು
ಅನುವಾದ:ನಿರ್ದೋಷಿಯಾದ ರಾಮನು ನಂದಿಗ್ರಾಮವನ್ನು ತಲುಪಿ ಸಹೋದರರ ಜೊತೆೆಯಲ್ಲಿ ಜಡೆಗಟ್ಟಿದ ಕೂದಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು.
♦
ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮುದಿತೋ ಲೋಕಸ್ತುಷ್ಟಃ ಪುಷ್ಟಃ ಸುಧಾರ್ಮಿಕಃ|
ನಿರಾಮಯೋ ಹ್ಯರೋಗಶ್ಚ ದುರ್ಭಿಕ್ಷಭಯವರ್ಜಿತಃ||1.90||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ನಿರಾಮಯೋ ಹ್ಯರೋಗಶ್ಚ ದುರ್ಭಿಕ್ಷಭಯವರ್ಜಿತಃ||1.90||
ಅನ್ವಯ:(ತತಃ) ಲೋಕಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಟ ಮುದಿತಃ ತುಷ್ಟಃ ಪುಷ್ಟಃ ಸುಧಾರ್ಮಿಕಃ ನಿರಾಮಯಃ ಹಿ ಅರೋಗಶ್ಚ ದುರ್ಭಿಕ್ಷ ಭಯ ವರ್ಜಿತಃ
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:(ತತಃ=ಆಗ)ಲೋಕಃ=ಲೋಕವು; ಪ್ರಹೃಷ್ಟ=ಹರ್ಷಿತವಾಗಿ; ಮುದಿತಃ=ಮುದಿತವಾಗಿ; ತುಷ್ಟಃ=ಸಂತುಷ್ಟವಾಗಿ; ಪುಷ್ಟಃ=ಪುಷ್ಟವಾಗಿ; ಸುಧಾರ್ಮಿಕಃ=ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ; ನಿರಾಮಯಃ=ತೊಂದರೆರಹಿತವಾಗಿ; ಹಿ=ನಿಜವಾಗಿಯೂ; ಅರೋಗಶ್ಚ=ನಿರೋಗಿಯಾಗಿ; ದುರ್ಭಿಕ್ಷ ಭಯ ವರ್ಜಿತಃ=ದುರ್ಭಿಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಭಯವಿಲ್ಲದಾಗಿ;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ರಾಜನಾದ ಮೇಲೆ ಜನರು ಹರ್ಷಿತವಾಗಿ, ಸಂತುಷ್ಟವಾಗಿ, ಪುಷ್ಟವಾಗಿ, ಧಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ, ಯಾವ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲದವರಾಗಿ, ನಿರೋಗಿಗಳಾಗಿ, ಬರಗಾಲ-ಭಯ ಇವೆಲ್ಲ ನಾಶವಾಗಿ ಸಂತಸದಲ್ಲಿದ್ದರು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:(ತತಃ=ಆಗ)ಲೋಕಃ=ಲೋಕವು; ಪ್ರಹೃಷ್ಟ=ಹರ್ಷಿತವಾಗಿ; ಮುದಿತಃ=ಮುದಿತವಾಗಿ; ತುಷ್ಟಃ=ಸಂತುಷ್ಟವಾಗಿ; ಪುಷ್ಟಃ=ಪುಷ್ಟವಾಗಿ; ಸುಧಾರ್ಮಿಕಃ=ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ; ನಿರಾಮಯಃ=ತೊಂದರೆರಹಿತವಾಗಿ; ಹಿ=ನಿಜವಾಗಿಯೂ; ಅರೋಗಶ್ಚ=ನಿರೋಗಿಯಾಗಿ; ದುರ್ಭಿಕ್ಷ ಭಯ ವರ್ಜಿತಃ=ದುರ್ಭಿಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಭಯವಿಲ್ಲದಾಗಿ;
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ರಾಜನಾದ ಮೇಲೆ ಜನರು ಹರ್ಷಿತವಾಗಿ, ಸಂತುಷ್ಟವಾಗಿ, ಪುಷ್ಟವಾಗಿ, ಧಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ, ಯಾವ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲದವರಾಗಿ, ನಿರೋಗಿಗಳಾಗಿ, ಬರಗಾಲ-ಭಯ ಇವೆಲ್ಲ ನಾಶವಾಗಿ ಸಂತಸದಲ್ಲಿದ್ದರು.
♦
ನ ಪುತ್ರಮರಣಂ ಕಿಂಚಿದ್ದ್ರಕ್ಷ್ಯಂತಿ ಪುರುಷಾಃ ಕ್ವಚಿತ್|
ನಾರ್ಯಶ್ಚಾವಿಧವಾ ನಿತ್ಯಂ ಭವಿಷ್ಯಂತಿ ಪತಿವ್ರತಾಃ ||1.91||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ನಾರ್ಯಶ್ಚಾವಿಧವಾ ನಿತ್ಯಂ ಭವಿಷ್ಯಂತಿ ಪತಿವ್ರತಾಃ ||1.91||
ಅನ್ವಯ:ಪುರುಷಾಃ ಪುತ್ರಮರಣಂ ಕಿಂಚಿತ್ ಕ್ವಚಿತ್ ನ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಂತಿ. ನಾರ್ಯಃ ಚ ಅವಿಧವಾ ನಿತ್ಯಂ ಪತಿವ್ರತಾಃ ಭವಿಷ್ಯಂತಿ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಪುರುಷಾಃ=ಗಂಡಸರು; ಪುತ್ರಮರಣಂ=ಮಗನ ಸಾವನ್ನು; ಕಿಂಚಿತ್=ಯಾವುದೇ; ಕ್ವಚಿತ್=ಯಾವಾಗಲೂ; ನ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಂತಿ=ನೋಡುವದಿಲ್ಲ; ನಾರ್ಯಃ=ನಾರಿಯರು, ಸ್ತ್ರೀಯರು; ಚ=ಹಾಗೂ; ಅವಿಧವಾ=ವಿಧವೆಯರಲ್ಲದ; ನಿತ್ಯಂ=ಯಾವಾಗಲೂ; ಪತಿವ್ರತಾಃ=ಪತಿವ್ರತೆಯರು; ಭವಿಷ್ಯಂತಿ=ಆಗುತ್ತಾರೆ
ಅನುವಾದ: (ರಾಮರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ)ಯಾವ ಗಂಡಸರೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಪುತ್ರಮರಣವನ್ನು ನೋಡುವದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೂ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಯಾವಾಗಲೂ ವಿಧವೆಯರಾಗುವದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ನಿತ್ಯ ಪತಿವ್ರತೆಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಪುರುಷಾಃ=ಗಂಡಸರು; ಪುತ್ರಮರಣಂ=ಮಗನ ಸಾವನ್ನು; ಕಿಂಚಿತ್=ಯಾವುದೇ; ಕ್ವಚಿತ್=ಯಾವಾಗಲೂ; ನ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಂತಿ=ನೋಡುವದಿಲ್ಲ; ನಾರ್ಯಃ=ನಾರಿಯರು, ಸ್ತ್ರೀಯರು; ಚ=ಹಾಗೂ; ಅವಿಧವಾ=ವಿಧವೆಯರಲ್ಲದ; ನಿತ್ಯಂ=ಯಾವಾಗಲೂ; ಪತಿವ್ರತಾಃ=ಪತಿವ್ರತೆಯರು; ಭವಿಷ್ಯಂತಿ=ಆಗುತ್ತಾರೆ
ಅನುವಾದ: (ರಾಮರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ)ಯಾವ ಗಂಡಸರೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಪುತ್ರಮರಣವನ್ನು ನೋಡುವದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೂ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಯಾವಾಗಲೂ ವಿಧವೆಯರಾಗುವದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ನಿತ್ಯ ಪತಿವ್ರತೆಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
♦
ನ ಚಾಗ್ನಿಜಂ ಭಯಂ ಕಿಂಚಿನ್ನಾಪ್ಸು ಮಜ್ಜಂತಿ ಜಂತವಃ|
ನ ವಾತಜಂ ಭಯಂ ಕಿಂಚಿನ್ನಾಪಿ ಜ್ವರಕೃತಂ ತಥಾ||1.92||ನ ಚಾಪಿ ಕ್ಷುದ್ಭಯಂ ತತ್ರ ನ ತಸ್ಕರಭಯಂ ತಥಾ|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ನ ವಾತಜಂ ಭಯಂ ಕಿಂಚಿನ್ನಾಪಿ ಜ್ವರಕೃತಂ ತಥಾ||1.92||ನ ಚಾಪಿ ಕ್ಷುದ್ಭಯಂ ತತ್ರ ನ ತಸ್ಕರಭಯಂ ತಥಾ|
ಅನ್ವಯ:(ತತ್ರ)ಅಗ್ನಿಜಂ ಭಯಂ ನ ಕಿಂಚಿತ್, ಜಂತವಃ ನ ಅಪ್ಸು ಮಜ್ಜಂತಿ, ವಾತಜಂ ಭಯಂ ನ ಕಿಂಚಿತ್, ತಥಾ ಜ್ವರಕೃತಂ ನ ಅಪಿ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತ್ರ=ಅಲ್ಲಿ; ಅಗ್ನಿಜಂ=ಅಗ್ನಿಯಿಂದ; ಭಯಂ=ಭಯ; ನ ಕಿಂಚಿತ್=ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಇಲ್ಲ; ಜಂತವಃ=ಹಸು-ಕರುಗಳು; ನ=ಇಲ್ಲ; ಅಪ್ಸು=ನೀರಿನಲ್ಲಿ; ಮಜ್ಜಂತಿ=ಮುಳುಗುತ್ತವೆ; ವಾತಜಂ=ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ; ಭಯಂ ನ ಕಿಂಚಿತ್=ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಭಯವಿಲ್ಲ; ತಥಾ=ಹಾಗೇ; ಜ್ವರಕೃತಂ=ಜ್ವರದಿಂದ; ನ ಅಪಿ=ಸಹ (ಭಯ) ಇಲ್ಲ
ಅನುವಾದ:ಅಲ್ಲಿ (ರಾಮರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ) ಅಗ್ನಿ - ಬೆಂಕಿಯ ಅವಘಡಗಳಾಗುವ ಭಯವಿಲ್ಲ, ಪಶುಗಳು - ಹಸು ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನದಿ-ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವ ಭಯವಿಲ್ಲ, ಬಿರುಗಾಳಿ ಬಂದು ಅವಾಂತರ ಮಾಡುವ ಭಯವಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಜ್ವರ ಬರುವ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ತತ್ರ=ಅಲ್ಲಿ; ಅಗ್ನಿಜಂ=ಅಗ್ನಿಯಿಂದ; ಭಯಂ=ಭಯ; ನ ಕಿಂಚಿತ್=ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಇಲ್ಲ; ಜಂತವಃ=ಹಸು-ಕರುಗಳು; ನ=ಇಲ್ಲ; ಅಪ್ಸು=ನೀರಿನಲ್ಲಿ; ಮಜ್ಜಂತಿ=ಮುಳುಗುತ್ತವೆ; ವಾತಜಂ=ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ; ಭಯಂ ನ ಕಿಂಚಿತ್=ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಭಯವಿಲ್ಲ; ತಥಾ=ಹಾಗೇ; ಜ್ವರಕೃತಂ=ಜ್ವರದಿಂದ; ನ ಅಪಿ=ಸಹ (ಭಯ) ಇಲ್ಲ
ಅನುವಾದ:ಅಲ್ಲಿ (ರಾಮರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ) ಅಗ್ನಿ - ಬೆಂಕಿಯ ಅವಘಡಗಳಾಗುವ ಭಯವಿಲ್ಲ, ಪಶುಗಳು - ಹಸು ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನದಿ-ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವ ಭಯವಿಲ್ಲ, ಬಿರುಗಾಳಿ ಬಂದು ಅವಾಂತರ ಮಾಡುವ ಭಯವಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಜ್ವರ ಬರುವ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ.
♦
ನಗರಾಣಿ ಚ ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಧನಧಾನ್ಯಯುತಾನಿ ಚ||1.93||
ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಮುದಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ಯಥಾ ಕೃತಯುಗೇ ತಥಾ|
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಮುದಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ಯಥಾ ಕೃತಯುಗೇ ತಥಾ|
ಅನ್ವಯ:ನಗರಾಣಿ ಚ ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಧನಧಾನ್ಯಯುತಾನಿ ಚ. ಸರ್ವೇ ಯಥಾ ಕೃತಯುಗೇ ತಥಾ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಮುದಿತಾಃ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ನಗರಾಣಿ=ನಗರಗಳು; ಚ=ಹಾಗೂ; ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ=ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು,ಗ್ರಾಮಗಳು; ಧನಧಾನ್ಯಯುತಾನಿ=ಧನಧಾನ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಸರ್ವೇ=ಎಲ್ಲರೂ; ಯಥಾ=ಹೇಗೆ; ಕೃತಯುಗೇ=ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ; ತಥಾ=ಹಾಗೆ; ನಿತ್ಯಂ=ನಿತ್ಯವೂ ಪ್ರಮುದಿತಾಃ=ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿರುವವರು
ಅನುವಾದ:ನಗರಗಳು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮಗಳು ಧನ-ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತುಳುಕುತ್ತಿದ್ದವು. ಎಲ್ಲರೂ ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹಾಗೆ ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ನಗರಾಣಿ=ನಗರಗಳು; ಚ=ಹಾಗೂ; ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ=ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು,ಗ್ರಾಮಗಳು; ಧನಧಾನ್ಯಯುತಾನಿ=ಧನಧಾನ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ; ಚ=ಹಾಗೂ; ಸರ್ವೇ=ಎಲ್ಲರೂ; ಯಥಾ=ಹೇಗೆ; ಕೃತಯುಗೇ=ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ; ತಥಾ=ಹಾಗೆ; ನಿತ್ಯಂ=ನಿತ್ಯವೂ ಪ್ರಮುದಿತಾಃ=ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿರುವವರು
ಅನುವಾದ:ನಗರಗಳು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮಗಳು ಧನ-ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತುಳುಕುತ್ತಿದ್ದವು. ಎಲ್ಲರೂ ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹಾಗೆ ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು.
♦
ಅಶ್ವಮೇಧಶತೈರಿಷ್ಟ್ವಾ ತಥಾ ಬಹು ಸುವರ್ಣಕೈಃ||1.94||
ಗವಾಂ ಕೋಟ್ಯಯುತಂ ದತ್ವಾ ವಿದ್ವದ್ಭ್ಯೋ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್|
ಅಸಂಖ್ಯೇಯಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ಮಹಾಯಶಾಃ||1.95||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಗವಾಂ ಕೋಟ್ಯಯುತಂ ದತ್ವಾ ವಿದ್ವದ್ಭ್ಯೋ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್|
ಅಸಂಖ್ಯೇಯಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ಮಹಾಯಶಾಃ||1.95||
ಅನ್ವಯ:ಮಹಾಯಶಃ ಅಶ್ವಮೇಧಶತೈಃ ಇಷ್ಟ್ವಾ ಬಹು ಸುವರ್ಣಕೈಃ ತಥಾ ಗವಾಂ ಕೋಟ್ಯಯುತಂ ಅಸಂಖ್ಯೇಯಂ ಧನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ವಿದ್ವದ್ಭ್ಯೋ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್ ದತ್ವಾ
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಮಹಾಯಶಃ=ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯು; ಅಶ್ವಮೇಧಶತೈಃ=ನೂರು ಅಶ್ವಮೇಧಗಳನ್ನು; ಇಷ್ಟ್ವಾ=ಮಾಡಿ, ನೆರವೇರಿಸಿ; ಬಹು=ಬಹಳ; ಸುವರ್ಣಕೈಃ=ಬಂಗಾರವನ್ನು; ತಥಾ=ಹಾಗೂ; ಕೋಟ್ಯಯುತಂ=ಕೋಟಿಕೋಟಿ; ಗವಾಂ=ಹಸುಗಳನ್ನು; ಅಸಂಖ್ಯೇಯಂ=ಸಂಖ್ಯೆಯಿಲ್ಲದಷ್ಟು; ಧನಂ=ಧನವನ್ನು,ದುಡ್ಡನ್ನು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ=ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ; ವಿದ್ವದ್ಭ್ಯೋ =ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ; ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್=ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ; ದತ್ವಾ=ಕೊಟ್ಟು
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ನೂರು ಅಶ್ವಮೇಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹಾಗೂ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಬಹಳ ಚಿನ್ನವನ್ನು, ಕೋಟಿಕೋಟಿ ಹಸುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಚಿನ್ನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಮಹಾಯಶಃ=ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯು; ಅಶ್ವಮೇಧಶತೈಃ=ನೂರು ಅಶ್ವಮೇಧಗಳನ್ನು; ಇಷ್ಟ್ವಾ=ಮಾಡಿ, ನೆರವೇರಿಸಿ; ಬಹು=ಬಹಳ; ಸುವರ್ಣಕೈಃ=ಬಂಗಾರವನ್ನು; ತಥಾ=ಹಾಗೂ; ಕೋಟ್ಯಯುತಂ=ಕೋಟಿಕೋಟಿ; ಗವಾಂ=ಹಸುಗಳನ್ನು; ಅಸಂಖ್ಯೇಯಂ=ಸಂಖ್ಯೆಯಿಲ್ಲದಷ್ಟು; ಧನಂ=ಧನವನ್ನು,ದುಡ್ಡನ್ನು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ=ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ; ವಿದ್ವದ್ಭ್ಯೋ =ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ; ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್=ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ; ದತ್ವಾ=ಕೊಟ್ಟು
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ನೂರು ಅಶ್ವಮೇಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹಾಗೂ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಬಹಳ ಚಿನ್ನವನ್ನು, ಕೋಟಿಕೋಟಿ ಹಸುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಚಿನ್ನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು
♦
ರಾಜವಂಶಾನ್ ಶತಗುಣಾನ್ ಸ್ಥಾಪಯಿಷ್ಯತಿ ರಾಘವಃ|
ಚಾತುರ್ವಣ್ಯಂ ಚ ಲೋಕೇಸ್ಮಿನ್ ಸ್ವೇ ಸ್ವೇ ಧರ್ಮೇ ನಿಯೋಕ್ಷ್ಯತಿ||1.96||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಚಾತುರ್ವಣ್ಯಂ ಚ ಲೋಕೇಸ್ಮಿನ್ ಸ್ವೇ ಸ್ವೇ ಧರ್ಮೇ ನಿಯೋಕ್ಷ್ಯತಿ||1.96||
ಅನ್ವಯ:ರಾಘವಃ ಅಸ್ಮಿನ್ ಲೋಕೇ ಶತಗುಣಾನ್ ರಾಜವಂಶಾನ್ ಸ್ಥಾಪಯಿಷ್ಯತಿ. ಚಾತುರ್ವಣ್ಯಂ ಚ ಸ್ವೇ ಸ್ವೇ ಧರ್ಮೇ ನಿಯೋಕ್ಷ್ಯತಿ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಘವಃ=ರಾಮನು; ಅಸ್ಮಿನ್=ಈ; ಲೋಕೇ=ಲೋಕದಲ್ಲಿ; ಶತಗುಣಾನ್=ನೂರುಪಟ್ಟು; ರಾಜವಂಶಾನ್=ರಾಜವಂಶಗಳನ್ನು; ಸ್ಥಾಪಯಿಷ್ಯತಿ=ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಚಾತುರ್ವಣ್ಯಂ=ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳನ್ನು, ನಾಲ್ಕು ಜಾತಿಗಳನ್ನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ಸ್ವೇ ಸ್ವೇ=ಅವರವರ; ಧರ್ಮೇ=ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ; ನಿಯೋಕ್ಷ್ಯತಿ=ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೂರು ರಾಜವಂಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಜನರನ್ನು ಅವರವರ ಸ್ವಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಘವಃ=ರಾಮನು; ಅಸ್ಮಿನ್=ಈ; ಲೋಕೇ=ಲೋಕದಲ್ಲಿ; ಶತಗುಣಾನ್=ನೂರುಪಟ್ಟು; ರಾಜವಂಶಾನ್=ರಾಜವಂಶಗಳನ್ನು; ಸ್ಥಾಪಯಿಷ್ಯತಿ=ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಚಾತುರ್ವಣ್ಯಂ=ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳನ್ನು, ನಾಲ್ಕು ಜಾತಿಗಳನ್ನು; ಚ=ಹಾಗೂ; ಸ್ವೇ ಸ್ವೇ=ಅವರವರ; ಧರ್ಮೇ=ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ; ನಿಯೋಕ್ಷ್ಯತಿ=ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಅನುವಾದ:ರಾಮನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೂರು ರಾಜವಂಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಜನರನ್ನು ಅವರವರ ಸ್ವಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ.
♦
ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶವರ್ಷಶತಾನಿ ಚ|
ರಾಮೋ ರಾಜ್ಯಮುಪಾಸಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಪ್ರಯಾಸ್ಯತಿ||1.97||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ರಾಮೋ ರಾಜ್ಯಮುಪಾಸಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಪ್ರಯಾಸ್ಯತಿ||1.97||
ಅನ್ವಯ:ರಾಮಃ ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶವರ್ಷಶತಾನಿ ಚ ರಾಜ್ಯಮ್ ಉಪಾಸಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಪ್ರಯಾಸ್ಯತಿ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ=ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ; ದಶವರ್ಷಶತಾನಿ=ಹತ್ತು ನೂರು ವರ್ಷ; ಚ=ಹಾಗೂ; ರಾಜ್ಯಮ್=ರಾಜ್ಯವನ್ನು;ಉಪಾಸಿತ್ವಾ=ಆಳಿ; ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ=ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು; ಪ್ರಯಾಸ್ಯತಿ=ಹೋಗುತ್ತಾನೆ
ಅನುವಾದ:ನೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿ ನಂತರ ರಾಮನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ರಾಮಃ=ರಾಮನು; ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ=ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ; ದಶವರ್ಷಶತಾನಿ=ಹತ್ತು ನೂರು ವರ್ಷ; ಚ=ಹಾಗೂ; ರಾಜ್ಯಮ್=ರಾಜ್ಯವನ್ನು;ಉಪಾಸಿತ್ವಾ=ಆಳಿ; ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ=ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು; ಪ್ರಯಾಸ್ಯತಿ=ಹೋಗುತ್ತಾನೆ
ಅನುವಾದ:ನೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿ ನಂತರ ರಾಮನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
♦
ಇದಂ ಪವಿತ್ರಂ ಪಾಪಘ್ನಂ ಪುಣ್ಯಂ ವೇದೈಶ್ಚ ಸಮ್ಮಿತಮ್|
ಯಃ ಪಠೇದ್ರಾಮಚರಿತಂ ಸರ್ವಪಾಪೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ||1.98||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಯಃ ಪಠೇದ್ರಾಮಚರಿತಂ ಸರ್ವಪಾಪೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ||1.98||
ಅನ್ವಯ: ಪವಿತ್ರಂ ಪಾಪಘ್ನಂ ಪುಣ್ಯಂ ವೇದೈಃ ಚ ಸಮ್ಮಿತಮ್ ಇದಂ ರಾಮಚರಿತಂ ಯಃ ಪಠೇತ್ ಸರ್ವಪಾಪೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಪವಿತ್ರಂ=ಪವಿತ್ರವಾದ; ಪಾಪಘ್ನಂ=ಪಾಪನಾಶಕವಾದ; ಪುಣ್ಯಂ=ಪುಣ್ಯಕರವಾದ; ವೇದೈಃ ಚ=ವೇದಗಳಿಂದ, ವೇದಗಳ ತತ್ವಗಳಿಂದ; ಸಮ್ಮಿತಮ್=ಕೂಡಿದ; ಇದಂ=ಈ; ರಾಮಚರಿತಂ=ರಾಮಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು; ಯಃ=ಯಾರು; ಪಠೇತ್=ಓದುತ್ತಾರೋ; ಸರ್ವಪಾಪೈಃ=ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ; ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ=ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ
ಅನುವಾದ:ಈ ಪವಿತ್ರವಾದ, ಪುಣ್ಯಕರವಾದ, ಪಾಪನಾಶಕವಾದ, ವೇದಗಳ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಯಾರು ಓದುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಭವಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಪವಿತ್ರಂ=ಪವಿತ್ರವಾದ; ಪಾಪಘ್ನಂ=ಪಾಪನಾಶಕವಾದ; ಪುಣ್ಯಂ=ಪುಣ್ಯಕರವಾದ; ವೇದೈಃ ಚ=ವೇದಗಳಿಂದ, ವೇದಗಳ ತತ್ವಗಳಿಂದ; ಸಮ್ಮಿತಮ್=ಕೂಡಿದ; ಇದಂ=ಈ; ರಾಮಚರಿತಂ=ರಾಮಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು; ಯಃ=ಯಾರು; ಪಠೇತ್=ಓದುತ್ತಾರೋ; ಸರ್ವಪಾಪೈಃ=ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ; ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ=ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ
ಅನುವಾದ:ಈ ಪವಿತ್ರವಾದ, ಪುಣ್ಯಕರವಾದ, ಪಾಪನಾಶಕವಾದ, ವೇದಗಳ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಯಾರು ಓದುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಭವಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
♦
ಏತದಾಖ್ಯಾನಮಾಯುಷ್ಯಂ ಪಠನ್ರಾಮಾಯಣಂ ನರಃ|
ಸಪುತ್ರಪೌತ್ರಃ ಸಗಣಃ ಪ್ರೇತ್ಯ ಸ್ವರ್ಗೇ ಮಹೀಯತೇ||1.99||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಸಪುತ್ರಪೌತ್ರಃ ಸಗಣಃ ಪ್ರೇತ್ಯ ಸ್ವರ್ಗೇ ಮಹೀಯತೇ||1.99||
ಅನ್ವಯ:ಏತತ್ ಆಖ್ಯಾನಮ್ ರಾಮಾಯಣಂ ಪಠನ್ ನರಃ ಆಯುಷ್ಯಮ್. ಪ್ರೇತ್ಯ ಸಪುತ್ರಪೌತ್ರಃ ಸಗಣಃ ಸ್ವರ್ಗೇ ಮಹೀಯತೇ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಏತತ್=ಈ; ಆಖ್ಯಾನಮ್=ಕತೆಯನ್ನು; ರಾಮಾಯಣಂ=ರಾಮಾಯಣವನ್ನು; ಪಠನ್=ಓದಿ; ನರಃ=ಮನುಷ್ಯನು; ಆಯುಷ್ಯಮ್=ದೀರ್ಘ ಆಯಸ್ಸನ್ನು; ಪ್ರೇತ್ಯ=ಸತ್ತ ಮೇಲೆ; ಸಪುತ್ರಪೌತ್ರಃ=ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಜೊತೆ; ಸಗಣಃ=ಸಂಬಂಧಿಗಳ ಜೊತೆ; ಸ್ವರ್ಗೇ=ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ; ಮಹೀಯತೇ=ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ
ಅನುವಾದ:ಈ ರಾಮಾಯಣದ ಕತೆಯನ್ನು ಓದಿದ ಮನುಷ್ಯನು ದೀರ್ಘ ಆಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೂ ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಮಕ್ಕಳು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಹಾಗೂ ಬಂಧುಗಳ ಸಹಿತವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಏತತ್=ಈ; ಆಖ್ಯಾನಮ್=ಕತೆಯನ್ನು; ರಾಮಾಯಣಂ=ರಾಮಾಯಣವನ್ನು; ಪಠನ್=ಓದಿ; ನರಃ=ಮನುಷ್ಯನು; ಆಯುಷ್ಯಮ್=ದೀರ್ಘ ಆಯಸ್ಸನ್ನು; ಪ್ರೇತ್ಯ=ಸತ್ತ ಮೇಲೆ; ಸಪುತ್ರಪೌತ್ರಃ=ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಜೊತೆ; ಸಗಣಃ=ಸಂಬಂಧಿಗಳ ಜೊತೆ; ಸ್ವರ್ಗೇ=ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ; ಮಹೀಯತೇ=ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ
ಅನುವಾದ:ಈ ರಾಮಾಯಣದ ಕತೆಯನ್ನು ಓದಿದ ಮನುಷ್ಯನು ದೀರ್ಘ ಆಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೂ ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಮಕ್ಕಳು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಹಾಗೂ ಬಂಧುಗಳ ಸಹಿತವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
♦
ಪಠನ್ ದ್ವಿಜೋ ವಾಗೃಷಭತ್ವಮೀಯಾತ್ಸ್ಯಾತ್
ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಭೂಮಿಪತಿತ್ವಮೀಯಾತ್|
ವಣಿಗ್ಜನಃ ಪಣ್ಯಫಲತ್ವಮೀಯಾ
-ಜ್ಜನಶ್ಚ ಶೂದ್ರೋಪಿ ಮಹತ್ತ್ವಮೀಯಾತ್||1.100||
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ....
ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಭೂಮಿಪತಿತ್ವಮೀಯಾತ್|
ವಣಿಗ್ಜನಃ ಪಣ್ಯಫಲತ್ವಮೀಯಾ
-ಜ್ಜನಶ್ಚ ಶೂದ್ರೋಪಿ ಮಹತ್ತ್ವಮೀಯಾತ್||1.100||
ಅನ್ವಯ:ಪಠನ್ ದ್ವಿಜಃ ಸ್ಯಾತ್ ವಾಕ್ ಋಷಭತ್ವಮ್ ಈಯಾತ್. ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ ಭೂಮಿಪತಿತ್ವಮ್ ಈಯಾತ್. ವಣಿಕ್ ಜನಃ ಪಣ್ಯಫಲತ್ವಮ್ ಈಯಾತ್. ಶೂದ್ರ ಜನಃ ಚ ಮಹತ್ತ್ವಮ್ ಈಯಾತ್
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಪಠನ್=ಓದಿ; ದ್ವಿಜಃ=ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು; ಸ್ಯಾತ್=ಆದರೆ; ವಾಕ್ ಋಷಭತ್ವಮ್=ಮಾತಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು; ಈಯಾತ್=ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ=ಕ್ಷತ್ರಿಯನು; ಭೂಮಿಪತಿತ್ವಮ್=ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು; ಈಯಾತ್=ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ವಣಿಕ್ ಜನಃ=ವೈಶ್ಯರು; ಪಣ್ಯಫಲತ್ವಮ್=ಧನಲಾಭವನ್ನು; ಈಯಾತ್=ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಶೂದ್ರ ಜನಃ=ಶೂದ್ರ ಜನರು; ಚ=ಹಾಗೂ; ಮಹತ್ತ್ವಮ್=ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು; ಈಯಾತ್=ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ
ಅನುವಾದ:ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಓದಿದರೆ ಅವನು ವಾಕ್ಪಟುತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಭೂಮಿಯ ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ವೈಶ್ಯನು ಧನಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಶೂದ್ರನು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಶಬ್ದಾರ್ಥ:ಪಠನ್=ಓದಿ; ದ್ವಿಜಃ=ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು; ಸ್ಯಾತ್=ಆದರೆ; ವಾಕ್ ಋಷಭತ್ವಮ್=ಮಾತಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು; ಈಯಾತ್=ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ=ಕ್ಷತ್ರಿಯನು; ಭೂಮಿಪತಿತ್ವಮ್=ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು; ಈಯಾತ್=ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ವಣಿಕ್ ಜನಃ=ವೈಶ್ಯರು; ಪಣ್ಯಫಲತ್ವಮ್=ಧನಲಾಭವನ್ನು; ಈಯಾತ್=ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಶೂದ್ರ ಜನಃ=ಶೂದ್ರ ಜನರು; ಚ=ಹಾಗೂ; ಮಹತ್ತ್ವಮ್=ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು; ಈಯಾತ್=ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ
ಅನುವಾದ:ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಓದಿದರೆ ಅವನು ವಾಕ್ಪಟುತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಭೂಮಿಯ ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ವೈಶ್ಯನು ಧನಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಶೂದ್ರನು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Comments
Post a Comment